Giờ lố là phần thời gian ê-kíp ở lại bối cảnh vượt quá mốc đã thoả thuận, thường được tính theo đơn giá cao hơn giờ thường, và phải được người đại diện chủ không gian đồng ý trước khi xảy ra chứ không phải được báo sau. Phần lớn tranh cãi về giờ lố không đến từ số tiền mà từ cảm giác bị đặt vào việc đã rồi.
Bài này giải thích vì sao buổi quay hay lố, các cách tính giờ lố, trình tự xin và xác nhận, những phát sinh ngoài hợp đồng khác (thêm phòng, thêm người, khách hàng đến xem) và cách lập lịch để giảm khả năng phải trả thêm. Mọi con số là ví dụ giả định.
Vì sao buổi quay nào cũng có nguy cơ lố giờ
Lịch quay trên giấy luôn đẹp hơn thực tế. Những thứ làm buổi quay chậm lại thường không lớn, nhưng cộng dồn: diễn viên trang điểm lâu hơn dự kiến, ánh nắng không như lúc khảo sát nên phải dựng thêm đèn, tiếng xe ngoài ngõ buộc quay lại nhiều lần, khách hàng xem màn hình và muốn thử thêm một phương án. Mỗi lần chậm mười, mười lăm phút, tới chiều là đã trễ hơn một tiếng.
Khâu tháo dọn cũng hay bị đánh giá thấp. Sau một ngày dài, mọi người mệt, muốn về, nhưng việc tháo đèn, cuộn dây, gỡ băng dính, xếp lại bàn ghế, lau sàn vẫn cần thời gian như buổi sáng, thậm chí lâu hơn vì phải cẩn thận để không làm hỏng gì lúc đã mệt.
Với chủ không gian, giờ lố có cái giá thật: người trông phải ở lại, gia đình không về nhà được, quán không mở bán buổi tối được, hàng xóm bắt đầu khó chịu vì tiếng ồn khuya. Vì vậy đơn giá giờ lố cao hơn giờ thường không phải là "chặt chém" mà là bù cho những bất tiện đó. Hiểu điều này giúp ê-kíp nhìn giờ lố như một chi phí cần quản lý, không phải một khoản bị ép.
Các cách tính giờ lố hay gặp
Không có cách tính chung cho cả nghề. Bảng dưới liệt kê các cách phổ biến để bạn hỏi đúng câu khi thoả thuận. Số tiền là ví dụ giả định.
| Cách tính | Ví dụ giả định | Điều cần làm rõ |
|---|---|---|
| Đơn giá giờ lố cố định | Giá ngày 12 tiếng là 10 triệu đồng, mỗi giờ lố 1,5 triệu đồng | Đơn giá có tăng sau một mốc giờ khuya không |
| Theo tỷ lệ giá giờ thường | Giờ lố bằng một lần rưỡi giá giờ thường | Giá giờ thường lấy theo cách chia nào |
| Làm tròn theo bước | Lố 20 phút tính nửa giờ, lố 40 phút tính một giờ | Làm tròn theo nửa giờ hay một giờ, có thời gian ân hạn không |
| Bậc thang theo giờ khuya | Hai giờ lố đầu một mức, sau 22 giờ mức cao hơn | Mốc giờ chuyển bậc, có giới hạn giờ cuối cùng không |
| Tính thành ca mới | Lố quá ba tiếng thì tính thêm nửa ngày | Ngưỡng chuyển sang ca mới, có được trừ phần đã tính lố không |
Nhiều chủ không gian cho một khoảng ân hạn ngắn, ví dụ mười lăm phút, để ê-kíp không bị tính lố chỉ vì người cuối cùng ra cửa chậm. Nếu có, hãy ghi vào thoả thuận; nếu không, đừng mặc định là có.
Xin và xác nhận giờ lố: trình tự nên làm
Giờ lố được xử lý êm khi có một trình tự rõ ràng mà cả hai bên biết từ đầu. Trình tự dưới dùng được cho buổi quay một ngày.
- Đầu buổi, trợ lý sản xuất phía ê-kíp và người đại diện chủ không gian cùng ghi giờ vào chính thức, nhắc lại giờ kết thúc theo thoả thuận.
- Giữa buổi, trợ lý sản xuất theo dõi tiến độ so với lịch. Khi thấy có khả năng trễ, báo sớm cho đạo diễn và sản xuất để quyết định cắt bớt hay xin thêm giờ.
- Trước giờ kết thúc ít nhất một tiếng, nếu cần lố, ê-kíp hỏi chủ không gian: có cho lố không, tối đa tới mấy giờ, đơn giá theo hợp đồng.
- Chủ không gian trả lời đồng ý hoặc không bằng tin nhắn. Có quyền từ chối nếu gia đình có việc, hàng xóm đã phàn nàn hay đã quá giờ yên tĩnh.
- Khi người cuối cùng của ê-kíp rời đi và bàn giao xong, hai bên ghi giờ ra, nhắn xác nhận số giờ lố thực tế.
- Tính khoản giờ lố theo đúng cách đã thoả thuận, thanh toán cùng phần còn lại của phí thuê hoặc trừ vào cọc theo thoả thuận.
Không nên để chủ không gian phải chủ động hỏi "mấy giờ các bạn xong?". Khi câu hỏi đó xuất hiện, thường là họ đã khó chịu được một lúc rồi.
Những phát sinh ngoài hợp đồng hay gặp
Thêm phòng, thêm khu. Đạo diễn thấy góc sân sau đẹp và muốn quay thêm một cảnh ở đó, trong khi hợp đồng chỉ cho dùng tầng trệt. Hỏi chủ không gian trước, thống nhất phí thêm nếu có, rồi ghi vào tin nhắn. Đừng mặc định "nhà đã thuê rồi thì góc nào cũng được".
Thêm người. Khách hàng mang theo người của họ đến xem, diễn viên đi kèm người hỗ trợ, số người thực tế vượt mức đã ghi. Thêm người là thêm tải lên sàn, nhà vệ sinh, chỗ để xe; báo trước và xin đồng ý.
Dùng bếp, dùng nước nóng, dùng đồ của nhà. Cảnh nấu ăn, cảnh tắm, cảnh dùng đồ gia dụng của chủ nhà là những việc nên có trong hợp đồng ngay từ đầu. Phát sinh tại chỗ thì phải hỏi, và chủ nhà có quyền từ chối hoặc tính thêm.
Ngày dựng hoặc ngày quay bổ sung. Quay xong phát hiện thiếu cảnh, cần quay bù vào một ngày khác. Ngày bổ sung là một thoả thuận mới về ngày, giờ và phí, không phải phần kéo dài của thoả thuận cũ.
Đổi loại sản phẩm. Thuê để làm phim ngắn nhưng cuối cùng khách hàng muốn cắt một đoạn dùng cho quảng cáo. Đây là thay đổi phạm vi hình ảnh, cần báo lại chủ không gian và có thể phải điều chỉnh phí.
Quay khuya ở khu dân cư: giờ lố không chỉ là chuyện tiền
Ở nhà phố, chung cư, ngõ nhỏ, giờ lố sau buổi tối có một chi phí mà tiền không bù được: sự khó chịu của hàng xóm. Tiếng nói chuyện, tiếng kéo thiết bị, ánh đèn rọi ra ngõ, xe tải đỗ chắn lối có thể khiến hàng xóm phản ánh với tổ dân phố hoặc ban quản lý. Sau một lần như vậy, chủ không gian có thể không dám cho thuê nữa.
Nhiều địa phương và toà nhà có quy định về giữ trật tự, giờ yên tĩnh trong khu dân cư. Quy định cụ thể khác nhau tuỳ nơi, nên hãy hỏi chủ không gian và ban quản lý toà nhà trước ngày quay, và đặt giờ kết thúc cứng không được lố sau mốc đó.
Nếu kịch bản có cảnh đêm, hãy đưa nó vào hợp đồng từ đầu như một phần thời gian thuê chính thức, kèm cam kết giảm tiếng ồn: tháo dọn nhẹ nhàng, không nói lớn ngoài cửa, không để xe nổ máy chờ. Báo trước cho hàng xóm sát vách cũng là một cử chỉ nhỏ giúp mọi việc dễ hơn nhiều.
Lập lịch quay để giảm khả năng lố
Cách rẻ nhất để không trả giờ lố là lập lịch có khoảng đệm ngay từ đầu. Vài nguyên tắc sau giúp lịch quay gần thực tế hơn.
- Tính giờ dựng và tháo theo kinh nghiệm thật của ê-kíp, không theo mong muốn. Nếu lần trước dựng mất hai tiếng, lần này đừng ghi một tiếng.
- Để một khoảng đệm khoảng một giờ trước giờ kết thúc hợp đồng, dành cho việc chậm trễ không lường trước.
- Xếp cảnh khó, cảnh cần nhiều lần quay vào buổi sáng khi mọi người còn tỉnh; cảnh đơn giản để cuối ngày.
- Xếp cảnh theo khu vực để giảm số lần di chuyển đèn, không chạy qua lại giữa các phòng.
- Chốt danh sách cảnh bắt buộc và cảnh có thì tốt. Khi trễ, cắt cảnh có thì tốt trước, không xin lố.
- Giao một người theo dõi đồng hồ và có quyền nhắc cả đạo diễn khi tiến độ trễ.
- Bắt đầu tháo dọn khu đã quay xong ngay trong lúc quay khu cuối cùng, nếu không ảnh hưởng tới âm thanh.
Một lịch quay có khoảng đệm có thể trông "phí giờ" trên giấy, nhưng nó rẻ hơn mọi khoản giờ lố tính theo đơn giá cao, và giữ được quan hệ với chủ không gian.
Thanh toán giờ lố và phát sinh vào cuối buổi
Cuối buổi quay là lúc mọi người mệt nhất, và cũng là lúc dễ nảy sinh bực bội nhất khi bàn chuyện tiền. Cách làm cho phần này nhẹ nhàng là chuẩn bị sẵn từ trong ngày: trợ lý sản xuất giữ một bảng nhỏ ghi giờ vào, giờ ra dự kiến, từng phát sinh đã được chủ không gian đồng ý kèm mức phí, và cập nhật ngay khi có thay đổi. Khi buổi quay kết thúc, bảng đó chỉ cần cộng lại.
Gửi bảng tổng hợp cho chủ không gian bằng tin nhắn trước khi thanh toán, để họ có vài phút đọc và đối chiếu với ghi chép của mình. Nếu hai bên lệch nhau, thường là lệch ở cách làm tròn hoặc ở một phát sinh mà mỗi bên nhớ một kiểu; lúc này tin nhắn đồng ý trong ngày là căn cứ để chốt.
Về hình thức trả, nhiều ê-kíp thanh toán phần còn lại của phí thuê ngay khi bàn giao, còn giờ lố và phát sinh trả cùng lúc hoặc trừ vào cọc đảm bảo nếu có. Nếu ê-kíp cần chứng từ cho khoản phát sinh để quyết toán với khách hàng, hãy nói với chủ không gian ngay trong ngày, vì việc lập chứng từ sau nhiều tuần thường bị quên hoặc khó khớp số.
Một điều nhỏ mà chủ không gian rất để ý: đừng để khoản phát sinh treo lại nhiều ngày rồi mới chuyển. Trả ngay, trả đủ, kèm một lời cảm ơn vì đã cho lố giờ, là cách để lần sau họ sẵn lòng nói "được" khi bạn lại xin thêm thời gian.
Câu hỏi thường gặp
Giờ lố khi thuê bối cảnh thường tính thế nào?
Thường theo một đơn giá cao hơn giờ thường, có thể làm tròn theo nửa giờ hoặc một giờ, đôi khi tăng thêm sau một mốc giờ khuya. Không có cách tính chung, nên hãy hỏi và ghi rõ cách tính, cách làm tròn và thời gian ân hạn nếu có vào hợp đồng.
Chủ nhà có quyền từ chối cho ê-kíp quay lố giờ không?
Có. Giờ lố là thoả thuận mới phát sinh, chủ nhà có quyền từ chối vì việc gia đình, hàng xóm hay giờ yên tĩnh của khu dân cư. Vì vậy ê-kíp nên hỏi trước giờ kết thúc ít nhất một tiếng và có phương án cắt cảnh nếu không được lố.
Ai là người xác nhận giờ ra của ê-kíp?
Nên là trợ lý sản xuất phía ê-kíp và người đại diện chủ không gian cùng xác nhận, ghi bằng tin nhắn ngay khi người cuối cùng rời đi và bàn giao xong. Có ghi chép chung thì phép tính giờ lố không còn gì để tranh cãi.
Khách hàng đi theo đến xem quay có tính vào số người không?
Có, mọi người có mặt trong bối cảnh đều tính, kể cả khách hàng, người hỗ trợ diễn viên và tài xế nếu vào trong. Nếu số người vượt mức đã thoả thuận, cần báo trước và xin đồng ý của chủ không gian.
Muốn quay thêm một phòng không có trong hợp đồng thì phải làm gì?
Hỏi chủ không gian trước, thống nhất có cho dùng không và phí thêm nếu có, rồi xác nhận bằng tin nhắn. Không nên mặc định đã thuê nhà thì dùng được mọi góc, vì khu ngoài hợp đồng có thể là khu riêng tư của gia đình.
Làm sao để buổi quay không bị lố giờ?
Lập lịch có khoảng đệm khoảng một giờ, tính giờ dựng và tháo theo kinh nghiệm thật, xếp cảnh khó vào buổi sáng, chốt danh sách cảnh bắt buộc, và giao một người theo dõi tiến độ có quyền nhắc cả đạo diễn khi trễ.