Khi thuê bối cảnh cho một dự án có khách hàng, ê-kíp cần bộ chứng từ chứng minh khoản chi là thật và hợp lệ: hợp đồng hoặc thoả thuận thuê, chứng từ thanh toán, và hoá đơn hoặc giấy tờ thay thế phù hợp với loại người cho thuê. Loại chứng từ lấy được phụ thuộc vào việc bên cho thuê là công ty, hộ kinh doanh hay cá nhân, và đây là điều phải hỏi ngay từ lúc xin báo giá.
Bài này viết ở mức nguyên tắc: quy định thuế và hoá đơn thay đổi theo thời gian và có nhiều trường hợp riêng, nên với khoản cụ thể, ê-kíp hãy hỏi kế toán của mình, còn chủ nhà cá nhân hãy hỏi cơ quan thuế nơi có tài sản. Bài không nêu thuế suất hay ngưỡng doanh thu để tránh bạn dùng số đã lỗi thời.
Vì sao chứng từ là chuyện phải nói từ đầu
Nhiều ê-kíp nhỏ chỉ nghĩ tới chứng từ khi kế toán của khách hàng hỏi, lúc đó buổi quay đã qua vài tuần và chủ nhà đã quên chuyện. Đến khi xin hoá đơn mới phát hiện chủ nhà là cá nhân không đăng ký kinh doanh, không biết xuất hoá đơn thế nào, hoặc giá đã thoả thuận chưa tính phần thuế phát sinh nếu phải làm chứng từ chính thức. Hai bên rơi vào thế khó: ê-kíp không quyết toán được, chủ nhà thấy bị đòi thêm việc ngoài thoả thuận.
Với ê-kíp là công ty, chi phí thuê bối cảnh không có chứng từ hợp lệ có thể không được tính vào chi phí khi quyết toán thuế, và không khớp với hồ sơ dự án gửi khách hàng. Với nhãn hàng, hồ sơ chi phí sản xuất thường bị kiểm khá kỹ. Một khoản thuê không có giấy tờ có thể khiến cả gói quyết toán bị trả lại.
Với chủ không gian, việc cho thuê nhà, quán làm bối cảnh là một hoạt động có thu nhập, và có thể phát sinh nghĩa vụ thuế tuỳ quy mô và cách thức. Nói rõ ngay từ đầu giúp bạn đặt giá đúng, tránh trường hợp cuối năm mới biết khoản thu đó phải khai.
Chứng từ khác nhau theo loại người cho thuê
Bảng dưới mô tả ở mức chung những gì ê-kíp thường có thể nhận được. Trường hợp cụ thể cần hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế.
| Bên cho thuê | Thường có thể cung cấp | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Công ty (studio, công ty quản lý bối cảnh) | Hoá đơn điện tử theo hợp đồng | Hỏi giá đã gồm thuế giá trị gia tăng chưa; hợp đồng đứng tên công ty với công ty |
| Hộ kinh doanh (quán, homestay có đăng ký) | Hoá đơn theo hình thức hộ kinh doanh đang dùng | Kiểm tra ngành nghề đăng ký và hình thức hoá đơn hộ đang được dùng; hỏi trước khi chốt giá |
| Cá nhân không đăng ký kinh doanh (nhà riêng) | Hợp đồng, biên nhận, chứng từ chuyển khoản; trong một số trường hợp có thể đề nghị cơ quan thuế cấp hoá đơn theo lần phát sinh | Nghĩa vụ khai thuế và cách lập chứng từ cần hỏi cơ quan thuế; thoả thuận rõ ai làm thủ tục và ai chịu chi phí |
| Người thuê lại (quán thuê mặt bằng) | Tuỳ người thuê lại là hộ kinh doanh hay cá nhân | Hợp đồng ký với ai thì chứng từ phải khớp với người đó |
Điểm chung của mọi trường hợp: tên trên hợp đồng, tên trên chứng từ thanh toán và tên trên hoá đơn (nếu có) phải khớp nhau. Hợp đồng ký với một người, tiền chuyển cho người khác, hoá đơn do người thứ ba xuất là bộ hồ sơ khó giải thích nhất.
Chủ nhà cá nhân cho thuê: những gì nên biết ở mức nguyên tắc
Theo nguyên tắc chung của pháp luật thuế, cá nhân có thu nhập từ cho thuê tài sản có thể phát sinh nghĩa vụ khai và nộp thuế, tuỳ theo tổng doanh thu cho thuê trong năm và các quy định đang có hiệu lực. Ngưỡng doanh thu, thuế suất, cách khai và thời hạn đã được điều chỉnh nhiều lần, nên cách chắc chắn nhất là hỏi trực tiếp cơ quan thuế quản lý nơi có tài sản, hoặc nhờ một người làm dịch vụ kế toán có nghề.
Trong một số trường hợp, khi bên thuê là tổ chức, hai bên có thể thoả thuận để bên thuê thực hiện việc khai thuế thay cho cá nhân cho thuê theo quy định. Đây là cách nhiều công ty dùng khi thuê nhà của cá nhân, nhưng nó kéo theo việc giá thuê được hiểu là đã gồm hay chưa gồm thuế. Hãy thống nhất điều này bằng chữ, ngay trong hợp đồng.
Nếu cho thuê thường xuyên, nhiều lần trong năm, chủ không gian nên cân nhắc đăng ký hộ kinh doanh hoặc hình thức phù hợp, để việc xuất hoá đơn và khai thuế được làm đều đặn thay vì xử lý từng lần. Đây là quyết định cần tư vấn của cơ quan thuế hoặc người làm kế toán, vì mỗi hình thức có nghĩa vụ khác nhau. Phần nguyên tắc cho chủ nhà còn được bàn thêm ở danh mục dành cho chủ nhà, chủ quán của trang.
Bộ hồ sơ tối thiểu cho một khoản thuê bối cảnh
Dù bên cho thuê là ai, ê-kíp nên có đủ các giấy tờ dưới đây trong thư mục dự án. Đây là danh sách gợi ý; kế toán của bạn có thể yêu cầu thêm.
- Hợp đồng hoặc thoả thuận thuê có chữ ký hay xác nhận của hai bên, ghi rõ tài sản, thời gian, phí, cách thanh toán.
- Bản sao giấy tờ nhận dạng hoặc thông tin đăng ký của bên cho thuê, ở mức kế toán yêu cầu, lưu giữ cẩn thận vì đây là dữ liệu cá nhân.
- Chứng từ chuyển khoản cho từng khoản: cọc, thanh toán còn lại, giờ lố, phát sinh. Nội dung chuyển khoản ghi rõ khoản gì, theo hợp đồng nào.
- Hoá đơn hoặc giấy tờ thay thế phù hợp với loại người cho thuê, theo hướng dẫn của kế toán.
- Biên bản hiện trạng và bàn giao, làm căn cứ cho khoản hoàn cọc hoặc khấu trừ bồi thường.
- Bảng tổng hợp giờ lố và phát sinh có xác nhận của hai bên.
- Chứng từ hoàn cọc, nếu có, để khớp sổ: tiền ra bao nhiêu, tiền về bao nhiêu.
Ưu tiên thanh toán bằng chuyển khoản thay vì tiền mặt cho mọi khoản, kể cả khoản nhỏ. Chuyển khoản tự để lại dấu vết và là chứng từ dễ đối chiếu nhất; với một số khoản, pháp luật thuế còn đặt điều kiện về hình thức thanh toán để chi phí được chấp nhận, kế toán của bạn sẽ biết ngưỡng cụ thể.
Giá đã gồm thuế hay chưa: câu hỏi phải hỏi trước
Một báo giá thuê bối cảnh có thể được hiểu theo ba cách: giá chưa gồm thuế, giá đã gồm thuế, hoặc giá "không hoá đơn". Ba cách hiểu này có thể chênh nhau đáng kể khi cộng lại. Nếu không hỏi trước, đến lúc xin hoá đơn mới phát hiện chủ không gian muốn cộng thêm, và cả hai bên đều thấy mình bị thiệt.
Ví dụ giả định: một quán báo giá thuê nửa ngày bằng một con số tròn. Ê-kíp hiểu đó là tổng phải trả, quán hiểu đó là giá chưa tính phần thuế phải nộp nếu xuất hoá đơn. Khi ê-kíp xin hoá đơn, quán báo cộng thêm. Câu chuyện có thể đã không xảy ra nếu ngay câu hỏi đầu tiên, ê-kíp nói "bên mình cần hoá đơn, anh chị báo giá đã gồm mọi khoản thuế giúp nhé".
Với chủ không gian, cách đơn giản nhất là có hai mức trong bảng giá: giá cho khách không cần chứng từ và giá cho khách cần hoá đơn, đã tính sẵn phần nghĩa vụ phát sinh. Bảng giá minh bạch giúp bạn không phải giải thích lại từng lần và tránh bị nghĩ là "đòi thêm".
Những sai lầm hay gặp
Chuyển tiền vào tài khoản người khác. Chủ nhà nhờ chuyển vào tài khoản con cháu, người quen. Với ê-kíp cần quyết toán, đây là khoản rất khó giải thích. Nếu bắt buộc, xin một xác nhận bằng chữ của người ký hợp đồng rằng họ đề nghị chuyển vào tài khoản đó.
Trả tiền mặt không có biên nhận. Tiền mặt trả ngay tại set, nhất là cho giờ lố hay phát sinh, thường không có giấy tờ gì. Nếu buộc phải trả tiền mặt, viết biên nhận có chữ ký người nhận, ghi rõ khoản gì.
Xin hoá đơn sau nhiều tuần. Càng để lâu, chủ không gian càng khó làm và càng ít thiện chí. Hãy thống nhất thời hạn xin và nhận chứng từ ngay trong hợp đồng.
Hợp đồng đứng tên cá nhân trưởng nhóm trong khi công ty quyết toán. Chứng từ không khớp với đơn vị quyết toán. Nếu ê-kíp hoạt động dưới công ty, để công ty đứng tên hợp đồng ngay từ đầu.
Ghi nội dung chuyển khoản chung chung. Nội dung "chuyển tiền" hay "ck" không nói lên được khoản gì. Hãy ghi ngắn gọn tên dự án, loại khoản và ngày quay.
Quy trình gợi ý từ báo giá tới quyết toán
Các bước dưới giúp phần giấy tờ chạy song song với việc sản xuất, không dồn vào cuối dự án.
- Khi hỏi giá, nói ngay ê-kíp có cần hoá đơn hay chứng từ gì, và hỏi bên cho thuê là công ty, hộ kinh doanh hay cá nhân.
- Xin báo giá ghi rõ đã gồm hay chưa gồm thuế, và ai chịu trách nhiệm làm thủ tục chứng từ nếu bên cho thuê là cá nhân.
- Gửi thông tin cho kế toán của ê-kíp để xác nhận bộ chứng từ đó có đủ cho việc quyết toán với khách hàng không.
- Ký hợp đồng đứng tên đúng đơn vị sẽ quyết toán, ghi thời hạn giao chứng từ.
- Thanh toán mọi khoản bằng chuyển khoản với nội dung rõ ràng, lưu chứng từ ngay vào thư mục dự án.
- Sau buổi quay, nhận hoá đơn hoặc giấy tờ thay thế đúng hạn, đối chiếu số tiền với hợp đồng, biên bản giờ lố và phát sinh.
- Khép hồ sơ: hợp đồng, biên bản, chứng từ thanh toán, hoá đơn, chứng từ hoàn cọc nằm cùng một chỗ, đặt tên thống nhất.
Với ê-kíp mới, việc này có vẻ nặng nề so với một buổi quay nửa ngày. Nhưng chỉ sau vài dự án, bộ hồ sơ mẫu sẽ thành thói quen, và bạn sẽ thấy khách hàng tin tưởng hơn khi mọi khoản chi đều có giấy tờ rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Thuê nhà riêng của cá nhân làm bối cảnh thì có lấy được hoá đơn không?
Có thể, tuỳ trường hợp. Cá nhân không đăng ký kinh doanh trong một số trường hợp có thể đề nghị cơ quan thuế cấp hoá đơn theo lần phát sinh, hoặc hai bên thoả thuận cách khai thuế phù hợp. Hãy hỏi kế toán của ê-kíp và cơ quan thuế nơi có tài sản.
Chủ nhà cho thuê nhà quay phim vài lần trong năm có phải nộp thuế không?
Có thể phát sinh nghĩa vụ thuế tuỳ tổng doanh thu cho thuê trong năm và quy định đang có hiệu lực. Ngưỡng và cách khai đã thay đổi nhiều lần, nên chủ nhà nên hỏi trực tiếp cơ quan thuế quản lý nơi có tài sản để biết chính xác.
Nên thanh toán tiền thuê bối cảnh bằng tiền mặt hay chuyển khoản?
Nên chuyển khoản cho mọi khoản, ghi nội dung rõ ràng gồm tên dự án, loại khoản và ngày quay. Chuyển khoản để lại chứng từ dễ đối chiếu, và với một số khoản, hình thức thanh toán còn ảnh hưởng tới việc chi phí có được chấp nhận khi quyết toán thuế.
Giá thuê bối cảnh báo qua tin nhắn đã gồm thuế chưa?
Không thể biết nếu không hỏi. Có báo giá chưa gồm thuế, có báo giá đã gồm, có báo giá hiểu ngầm là không xuất hoá đơn. Khi cần chứng từ, hãy nói ngay từ câu hỏi đầu tiên và xin báo giá ghi rõ đã gồm mọi khoản thuế hay chưa.
Chủ nhà nhờ chuyển tiền vào tài khoản người thân thì có sao không?
Với ê-kíp cần quyết toán, khoản chuyển cho người không ký hợp đồng rất khó giải thích. Nếu bắt buộc phải làm vậy, hãy xin một xác nhận bằng chữ của người ký hợp đồng đề nghị chuyển vào tài khoản đó và lưu cùng hồ sơ.
Hợp đồng thuê bối cảnh nên đứng tên ai để quyết toán dễ?
Nên đứng tên đúng đơn vị sẽ đưa khoản chi vào quyết toán, thường là công ty sản xuất. Hợp đồng đứng tên cá nhân trưởng nhóm trong khi công ty quyết toán làm chứng từ không khớp, gây khó khăn khi kế toán hoặc khách hàng kiểm tra.