Hợp đồng thuê bối cảnh tốt không cần dài, nhưng phải trả lời được mười câu: ai cho thuê, thuê chỗ nào, mấy giờ đến mấy giờ, được làm gì, trả bao nhiêu và trả lúc nào, cọc bao nhiêu, huỷ thì sao, hỏng thì ai đền, hình ảnh được dùng tới đâu, và có chuyện thì giải quyết thế nào. Thiếu câu nào, chuyện vỡ thường nổ ra đúng ở câu đó.
Bài này dành cho cả hai phía: ê-kíp sản xuất (phim ngắn, MV, quảng cáo, chụp ảnh cưới, chụp sản phẩm) và chủ nhà, chủ quán, chủ xưởng cho thuê không gian. Phần mẫu câu ở cuối là bản tự soạn để tham khảo; buổi quay lớn, tài sản giá trị cao hoặc có yếu tố nước ngoài thì nên để luật sư soát trước khi ký.
Vì sao một buổi quay nửa ngày vẫn cần giấy tờ
Phần lớn các buổi thuê bối cảnh nhỏ được chốt bằng vài tin nhắn: hẹn ngày, báo giá, chuyển cọc. Khi mọi thứ suôn sẻ, cách đó không sao. Rắc rối chỉ lộ ra khi có một việc nằm ngoài dự tính: ê-kíp đến sớm hai tiếng để dựng đèn, một vết xước trên sàn gỗ không ai nhớ có từ trước hay chưa, chủ nhà thấy nhà mình xuất hiện trong một quảng cáo phát trên truyền hình chứ không phải "clip sinh viên" như đã nghe. Lúc đó hai bên mới phát hiện mỗi người hiểu thoả thuận theo một kiểu.
Hợp đồng không phải để đề phòng người kia gian dối. Nó buộc hai bên ngồi lại nói rõ những điều mà trong lúc vui vẻ ai cũng ngại hỏi: quay xong có được dùng cảnh này cho mùa quảng cáo sau không, nếu trời mưa thì cọc tính sao, có được dời bàn ghế, khoan tường, treo đèn lên trần không. Việc trả lời những câu đó trước ngày quay rẻ hơn rất nhiều so với tranh cãi sau ngày quay.
Với chủ nhà, giấy tờ còn là cách chứng minh mình đã cho phép có điều kiện. Nếu hàng xóm phản ánh, nếu tổ dân phố hỏi, nếu có người bị thương trong nhà, một văn bản ghi rõ thời gian, số người và trách nhiệm giúp mọi việc được nhìn đúng bản chất. Với ê-kíp, đó là bằng chứng mình có quyền ở đó, đặc biệt khi người đứng ra cho thuê không phải chủ sở hữu.
Một hợp đồng dài một đến hai trang, kèm phụ lục ảnh hiện trạng, là đủ cho đa số buổi quay một ngày. Không cần ngôn ngữ pháp lý cầu kỳ; câu chữ càng cụ thể, càng gần với cách hai bên nói chuyện, càng ít chỗ để hiểu khác nhau.
Người ký có quyền cho thuê không
Chủ sở hữu ký là chắc nhất. Khi nhà, quán, xưởng thuộc sở hữu của người đứng ra cho thuê, bạn chỉ cần thông tin nhận dạng của họ và địa chỉ đúng của tài sản. Không cần đòi xem bản gốc giấy chứng nhận, nhưng có thể hỏi lịch sự để biết nhà đứng tên ai, nhất là khi tài sản là của chung vợ chồng hay của cả gia đình.
Người đang thuê lại cần sự đồng ý của chủ nhà. Rất nhiều quán cà phê, tiệm, homestay đang thuê mặt bằng. Hợp đồng thuê mặt bằng của họ có thể cấm cho bên thứ ba dùng, hoặc cấm khoan đục, đổi hiện trạng. Hỏi thẳng: "Hợp đồng thuê của anh chị có cho phép cho thuê lại để quay chụp không?" Buổi quay lớn thì nên xin thêm một dòng đồng ý của chủ nhà gốc.
Quản lý, nhân viên không phải người quyết. Người quản lý ca có thể dẫn bạn đi xem, nhưng thường không có quyền ký thay chủ. Nếu họ ký, hãy hỏi có giấy uỷ quyền hoặc ít nhất là tin nhắn xác nhận của chủ quán gửi cho bạn.
Nơi có ban quản lý thì còn một lớp nữa. Căn hộ chung cư, văn phòng trong toà nhà, nhà trong khu đô thị thường có nội quy riêng về đưa thiết bị vào, dùng thang hàng, giờ thi công, chỗ đậu xe tải. Chủ căn hộ đồng ý chưa đủ; cần hỏi ban quản lý toà nhà để tránh bị chặn ở cửa sáng ngày quay.
Ghi rõ ai là người liên lạc trong ngày quay. Người ký và người có mặt mở cửa nhiều khi khác nhau. Hợp đồng nên ghi tên người đại diện chủ nhà có mặt hôm đó và người đại diện ê-kíp, để mọi quyết định phát sinh có người chịu trách nhiệm.
Mười điều khoản và lỗi hay gặp ở từng điều
Bảng dưới gom mười điều khoản cơ bản. Cột cuối là những chỗ thực tế hay bị bỏ sót, cũng là chỗ tranh chấp thường bắt đầu.
| Điều khoản | Nội dung tối thiểu | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| 1. Các bên | Tên, giấy tờ nhận dạng, vai trò (chủ sở hữu, người thuê lại, đại diện công ty sản xuất) | Ê-kíp ký tên cá nhân trong khi hoá đơn, hợp đồng với khách lại đứng tên công ty |
| 2. Tài sản và khu vực | Địa chỉ, khu vực được dùng, khu vực cấm vào | Chỉ ghi "căn nhà", sau đó tranh cãi về sân thượng, phòng ngủ, bếp |
| 3. Thời gian | Ngày, giờ vào, giờ ra, tính cả dựng và tháo | Ghi giờ quay mà quên giờ dựng đèn, giờ tháo dọn |
| 4. Mục đích sử dụng | Loại sản phẩm (phim ngắn, MV, quảng cáo, ảnh cưới), quy mô ê-kíp | Ghi chung chung "quay phim", sau đó phát sinh thắc mắc về quảng cáo thương mại |
| 5. Phí và thanh toán | Tổng phí, cách tính, phụ phí, mốc trả | Không ghi phí giờ lố, không ghi ai trả tiền điện |
| 6. Đặt cọc | Số tiền, ngày nộp, điều kiện hoàn, điều kiện mất | Gộp cọc giữ lịch và cọc đảm bảo hư hỏng thành một khoản mập mờ |
| 7. Huỷ và dời lịch | Thời hạn báo, mức hoàn theo từng mốc, trường hợp thời tiết | Không phân biệt huỷ do ê-kíp, do chủ nhà hay do mưa bão |
| 8. Hiện trạng và bồi thường | Biên bản trước – sau, cách định giá thiệt hại, mức trần | Không chụp ảnh trước khi dựng, không thể chứng minh hư hỏng có từ bao giờ |
| 9. Hình ảnh không gian | Phạm vi dùng hình, thời hạn, có ghi tên địa điểm hay không | Chủ nhà bất ngờ thấy nhà mình trên biển quảng cáo ngoài trời |
| 10. Giải quyết bất đồng | Thương lượng trước, sau đó cơ quan có thẩm quyền theo quy định | Bỏ trống, đến lúc có chuyện không biết bắt đầu từ đâu |
Các điều 5, 6, 7, 8 và 9 có bài riêng trong danh mục này vì mỗi điều đủ phức tạp để viết kỹ. Ở đây bạn chỉ cần nhớ: điều nào không có trong giấy thì coi như hai bên chưa thống nhất.
Phạm vi sử dụng: viết càng cụ thể càng đỡ cãi
Điều khoản về phạm vi sử dụng thường bị viết qua loa nhất, trong khi đó là nơi chứa nhiều hiểu lầm nhất. Một đoạn phạm vi tốt nên trả lời các câu dưới đây, viết bằng ngôn ngữ thường ngày.
- Những phòng, khu nào được dùng làm cảnh; khu nào chỉ dùng để chứa đồ, thay trang phục, trang điểm; khu nào tuyệt đối không vào (phòng thờ, phòng ngủ riêng, kho hàng).
- Số người tối đa có mặt cùng lúc, kể cả diễn viên, người mẫu, khách hàng đi theo và tài xế. Con số này ảnh hưởng tới sàn, nhà vệ sinh, chỗ để xe và tâm trạng hàng xóm.
- Có được dời đồ đạc không, ai dời, dời xong ai xếp lại. Đồ cổ, tranh, đồ thờ cúng, nhạc cụ thì nên ghi rõ là không được chạm vào hoặc chỉ chủ nhà được dời.
- Có được treo, dán, đóng đinh, khoan, sơn tạm, phủ phông lên tường hay không. Nếu được, phải dùng loại băng keo gì, ai chịu trách nhiệm sơn trả lại.
- Có dùng khói tạo hiệu ứng, nến, lửa, nước, xe máy chạy trong nhà, động vật không. Mỗi thứ này nên được nêu riêng vì rủi ro rất khác nhau.
- Có được nấu ăn, ăn uống trong khu quay hay chỉ ở khu nghỉ; có được hút thuốc trong khuôn viên không.
- Hình ảnh được dùng cho sản phẩm nào, phát trên đâu, trong bao lâu; có được dùng cảnh hậu trường để quảng bá ê-kíp không.
Đừng ngại viết những điều có vẻ hiển nhiên. Thứ hiển nhiên với dân trong nghề, như việc trải tấm lót dưới chân đèn, chưa chắc đã hiển nhiên với một chủ nhà lần đầu cho thuê, và ngược lại.
Mẫu câu điều khoản tham khảo
Dưới đây là một số câu tự soạn, viết gọn để bạn chép vào hợp đồng của mình rồi sửa theo thực tế. Đây là mẫu tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý; tên các bên dùng chữ cái cho dễ thay.
- Phạm vi: "Bên A đồng ý cho Bên B sử dụng tầng trệt và sân trước của căn nhà tại địa chỉ nêu trên để quay một video ca nhạc, từ 6 giờ đến 20 giờ ngày đã thống nhất, gồm cả thời gian dựng và tháo dọn. Bên B không sử dụng tầng hai, tầng ba và sân thượng."
- Số người: "Số người của Bên B có mặt cùng lúc trong nhà không quá 20 người. Bên B cung cấp danh sách người tham gia cho Bên A trước ngày quay."
- Đồ đạc: "Bên B chỉ di chuyển đồ đạc khi có mặt người của Bên A và có trách nhiệm đặt lại đúng vị trí theo ảnh chụp hiện trạng trước khi kết thúc."
- Trả phí: "Bên B trả trước khoản đặt cọc khi ký; phần còn lại trả ngay khi hai bên ký biên bản bàn giao lại hiện trạng."
- Hình ảnh: "Bên B được sử dụng hình ảnh không gian quay được trong sản phẩm nêu tại hợp đồng và các tư liệu quảng bá đi kèm sản phẩm đó. Bên B không ghi địa chỉ cụ thể của căn nhà trên bất kỳ ấn phẩm nào nếu chưa có đồng ý bằng văn bản của Bên A."
- Bất đồng: "Mọi bất đồng trước hết được hai bên thương lượng. Nếu không thương lượng được, mỗi bên có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định của pháp luật."
Khi sửa mẫu, ưu tiên con số và mốc giờ cụ thể thay vì tính từ như "hợp lý", "sớm nhất có thể". Một câu có số là câu kiểm được; một câu có tính từ là câu để cãi.
Ký kết: từ tin nhắn tới bản giấy
Không phải buổi quay nào cũng gặp được chủ nhà để ký trực tiếp. Quy trình sau dùng được cho cả buổi chụp nhỏ lẫn buổi quay có công ty đứng tên.
- Chốt nội dung qua tin nhắn trước: gửi một bản tóm tắt gồm ngày, giờ, khu vực, số người, tổng phí, cọc, chính sách huỷ. Xin bên kia trả lời đồng ý bằng chữ, không chỉ thả biểu tượng.
- Soạn hợp đồng từ bản tóm tắt đó, gửi bản điện tử để bên kia đọc trước ít nhất một ngày. Đừng đưa hợp đồng lần đầu vào sáng ngày quay rồi bảo "ký giúp cho kịp".
- Ký hai bản giấy, mỗi bên giữ một bản; hoặc ký điện tử nếu cả hai bên quen dùng. Với buổi nhỏ, bản chụp hợp đồng đã ký gửi qua tin nhắn cũng tốt hơn không có gì.
- Đính kèm phụ lục: ảnh hiện trạng, sơ đồ khu vực được dùng, danh sách thiết bị lớn mang vào. Phụ lục nên có chữ ký hoặc xác nhận của cả hai bên.
- Mọi thay đổi sau khi ký (thêm giờ, thêm phòng, thêm người) ghi bằng tin nhắn có xác nhận hoặc phụ lục bổ sung, không thoả thuận miệng tại chỗ rồi để đó.
- Lưu toàn bộ hợp đồng, phụ lục, tin nhắn và chứng từ chuyển khoản vào một thư mục riêng của dự án, giữ ít nhất tới khi sản phẩm phát hành xong và hết thời hạn dùng hình ảnh.
Nếu ê-kíp là công ty, nên để công ty đứng tên ký thay vì cá nhân trưởng nhóm. Việc này giúp chứng từ thanh toán khớp với hợp đồng và trách nhiệm không dồn lên vai một người.
Khi nào nên đưa hợp đồng cho luật sư xem
Mẫu tự soạn đủ dùng cho phần lớn buổi chụp ảnh, phim ngắn sinh viên, MV nhỏ. Nhưng có những trường hợp tiết kiệm phí luật sư là tiết kiệm sai chỗ. Thứ nhất là khi tài sản có giá trị lớn hoặc khó thay thế: nhà cổ, nội thất gỗ quý, xưởng có máy móc đắt tiền. Một điều khoản bồi thường viết lỏng có thể khiến một bên gánh khoản tiền rất lớn.
Thứ hai là khi thuê dài ngày hoặc phải cải tạo bối cảnh: sơn lại tường, dựng vách, thay sàn tạm. Lúc đó hợp đồng cần nói rõ việc hoàn trả, ai sở hữu phần vật liệu dựng thêm, thời hạn bàn giao lại, và đây là những chỗ luật có quy định riêng mà người ngoài nghề dễ hiểu sai.
Thứ ba là khi sản phẩm là quảng cáo cho một nhãn hàng, phát trên nhiều kênh, nhiều quốc gia. Điều khoản hình ảnh khi đó phải khớp với hợp đồng giữa công ty sản xuất và nhãn hàng; nếu không, ê-kíp có thể hứa với khách những quyền mà mình chưa hề được chủ nhà trao.
Cuối cùng là khi một trong hai bên là người nước ngoài hoặc công ty nước ngoài, hoặc khi quay trong khu vực có quy định quản lý riêng. Những trường hợp này nên hỏi luật sư và cơ quan quản lý liên quan; bài viết ở đây chỉ dừng ở mức nguyên tắc chung.
Câu hỏi thường gặp
Thuê bối cảnh chụp ảnh vài tiếng có cần hợp đồng không?
Không nhất thiết phải là bản giấy nhiều trang, nhưng nên có một văn bản tối thiểu: tin nhắn tóm tắt ngày giờ, khu vực, phí, cọc và chính sách huỷ, có bên kia trả lời đồng ý bằng chữ. Kèm theo vài tấm ảnh hiện trạng chụp lúc đến là đủ cho buổi chụp nhỏ.
Chủ quán đang thuê mặt bằng có được cho ê-kíp thuê lại để quay không?
Tuỳ hợp đồng thuê mặt bằng giữa chủ quán và chủ nhà. Có hợp đồng cấm cho bên thứ ba dùng hoặc cấm thay đổi hiện trạng. Ê-kíp nên hỏi thẳng chủ quán, và với buổi quay lớn hoặc có dựng cảnh thì xin thêm xác nhận đồng ý của chủ nhà gốc.
Hợp đồng nên đứng tên cá nhân hay công ty sản xuất?
Nếu ê-kíp hoạt động dưới một công ty và cần chứng từ để quyết toán với khách, nên để công ty đứng tên. Cách này giúp hoá đơn, chuyển khoản và hợp đồng khớp nhau, đồng thời trách nhiệm bồi thường thuộc về công ty thay vì dồn lên một cá nhân.
Ký hợp đồng qua tin nhắn hoặc email có giá trị không?
Thoả thuận bằng tin nhắn, email vẫn là bằng chứng về việc hai bên đã thống nhất, nhất là khi nội dung rõ ràng và có xác nhận đồng ý. Tuy vậy với buổi quay lớn hoặc tài sản giá trị cao, nên có bản ký đầy đủ và hỏi luật sư về hình thức phù hợp.
Có nên ghi địa chỉ chính xác của căn nhà trong hợp đồng không?
Có, hợp đồng cần địa chỉ chính xác để xác định tài sản. Điều cần kiểm soát là việc công bố địa chỉ ra ngoài: chủ nhà nên yêu cầu ê-kíp không ghi địa chỉ trên sản phẩm hay bài quảng bá nếu chưa được đồng ý, để tránh người lạ tìm đến.
Mẫu hợp đồng trên mạng có dùng ngay được không?
Có thể dùng làm khung, nhưng phải sửa theo buổi quay của bạn: khu vực, giờ, số người, việc được làm, phạm vi hình ảnh. Mẫu chung thường thiếu điều khoản riêng của nghề quay chụp như giờ dựng, giờ tháo, che chắn sàn và quyền dùng hình không gian.