Nhà phố, đặc biệt là nhà ống mặt tiền ba bốn mét, sâu hai ba chục mét, cao bốn năm tầng, là bối cảnh quen thuộc nhất của đời sống đô thị Việt Nam, nên nó cũng là bối cảnh được dùng nhiều nhất cho phim gia đình, quảng cáo hàng tiêu dùng và video ngắn. Khán giả nhìn vào là tin ngay đây là nhà của một gia đình thật.
Cái khó là nhà ống được xây để ở, không phải để quay: phòng hẹp, trần vừa phải, cầu thang dốc, mặt tiền sát đường xe chạy và hàng xóm cách một bức tường. Bài này chỉ ra tầng nào trong nhà ống thường dễ quay nhất, mẹo đặt máy trong không gian hẹp, cách xử lý tiếng xe, chuyện đỗ xe và chuyện hàng xóm, cùng những điều cần hỏi chủ nhà khi thuê.
Vì sao ê-kíp hay chọn nhà phố
Lý do đầu tiên là độ chân thật. Một căn bếp nhỏ có tủ lạnh dán đầy nam châm, một phòng khách kê bộ ghế gỗ và cái kệ ti vi, một sân thượng phơi quần áo: những thứ đó kể ngay hoàn cảnh nhân vật mà không cần một câu thoại. Quảng cáo dầu ăn, bột giặt, sữa, ứng dụng giao đồ ăn đều cần chính cái cảm giác "nhà mình" đó.
Lý do thứ hai là sự linh hoạt. Một căn nhà ống bốn tầng có thể đóng vai năm sáu bối cảnh khác nhau trong một ngày: phòng khách tầng một, bếp phía sau, phòng ngủ bố mẹ, phòng trẻ con, cầu thang, ban công và sân thượng. Gom nhiều cảnh vào một địa chỉ giúp đoàn bớt dời thiết bị, bớt thời gian di chuyển, nhất là với các dự án ngân sách nhỏ.
Lý do thứ ba là nguồn cung. Ở các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng hay Đà Nẵng, nhà phố có ở mọi con hẻm. Không cần tìm một căn đặc biệt, chỉ cần một căn hợp phong cách nhân vật và có chủ nhà thoải mái. Nhưng chính vì phổ biến, nhiều ê-kíp xem nhẹ khâu khảo sát và trả giá bằng cả ngày quay chật vật.
Từng tầng của nhà ống: dễ và khó
Nhà ống mỗi tầng một tính cách. Bảng dưới tổng hợp những gì thường gặp, bạn đối chiếu khi đi khảo sát một căn cụ thể.
| Vị trí | Thường dùng cho | Thuận lợi | Khó khăn |
|---|---|---|---|
| Tầng trệt mặt tiền | Phòng khách, cửa hàng nhỏ, cảnh đón khách | Gần cửa, dễ chuyển thiết bị, có ánh sáng từ cửa | Ồn nhất, người qua lại nhìn vào, xe máy để kín lối |
| Tầng trệt phía sau | Bếp, phòng ăn, khu giặt | Đúng chất sinh hoạt gia đình | Thường tối, trần thấp, có giếng trời thì nắng gắt một vệt |
| Tầng giữa | Phòng ngủ, phòng làm việc, phòng trẻ | Yên hơn tầng trệt, có cửa sổ hoặc ban công | Phòng hẹp, máy khó lùi, chở đèn lên cầu thang vất vả |
| Cầu thang | Cảnh đi lên đi xuống, cảnh cãi nhau, cảnh chờ đợi | Có chiều sâu và đường dẫn đẹp | Dốc, hẹp, nguy hiểm khi mang thiết bị, khó đặt đèn |
| Ban công, sân thượng | Cảnh tâm sự, phơi đồ, ngắm phố, cảnh đêm | Ánh sáng trời tự nhiên, có view mái nhà | Gió, nắng gắt buổi trưa, lan can thấp cần cẩn thận |
Thực tế nhiều ê-kíp chọn quay tầng giữa cho các cảnh thoại quan trọng vì vừa đủ yên vừa có ánh sáng tự nhiên, còn tầng trệt dành cho cảnh ngắn, ít thoại. Khi khảo sát, bạn đứng im ở mỗi tầng hai phút và nghe: tiếng còi, tiếng máy bơm, tiếng nhà bên sửa chữa đều lọt vào.
Đặt máy trong căn phòng hẹp
Dùng ống kính góc rộng có chừng mực. Phòng ba mét thì máy khó lùi xa, ai cũng nghĩ ngay tới ống góc rộng. Nhưng góc quá rộng làm méo mặt diễn viên ở rìa khung và lộ cả bốn bức tường lẫn trần nhà, khó giấu đèn. Thường người ta chọn mức vừa phải rồi tìm chỗ đặt máy ở cửa ra vào hoặc ngoài hành lang nhìn vào để có thêm khoảng lùi.
Mượn cửa và hành lang làm khung. Đặt máy ngoài cửa phòng nhìn vào không chỉ cho thêm khoảng cách mà còn tạo khung trong khung, cảm giác như người xem đang lén nhìn vào đời sống nhân vật. Cầu thang cũng có thể làm tiền cảnh cho cảnh phòng khách tầng trệt.
Giấu đèn bằng cách đánh qua cửa sổ. Phòng hẹp không có chỗ để chân đèn. Đặt đèn ngoài ban công hoặc ngoài cửa sổ chiếu vào qua rèm mỏng vừa cho ánh sáng tự nhiên vừa giải phóng sàn. Ở tầng cao, việc này cần giàn hoặc người giữ cẩn thận, và tuyệt đối không để chân đèn chênh vênh sát lan can.
Ít người trong phòng hơn bạn nghĩ. Một phòng ngủ nhà ống chỉ chứa nổi diễn viên, người quay, người cầm micro và một người hỗ trợ. Những người còn lại đứng ngoài hành lang hoặc tầng khác, xem qua màn hình phụ. Phòng càng đông, nhiệt độ càng tăng, diễn viên càng khó tập trung.
Tiếng ồn, đỗ xe và hàng xóm
Nhà phố nằm sát đường hoặc trong hẻm, và tiếng ồn là kẻ thù số một. Tiếng xe máy, tiếng rao hàng, tiếng loa phường, tiếng khoan của công trình bên cạnh có thể làm hỏng một đúp diễn hoàn hảo. Nếu cảnh có thoại dài, ưu tiên phòng ở phía sau và tầng giữa, đóng kín cửa mặt tiền, tắt quạt và tủ lạnh trong lúc thu (nhớ bật lại ngay khi cắt máy, để tủ lạnh chủ nhà không hỏng đồ). Hỏi chủ nhà xem gần đây có công trình nào đang xây, vì một công trình đang đổ bê tông có thể làm hỏng cả tuần quay.
Đỗ xe là chuyện dễ gây xích mích nhất. Một đoàn mười người đi xe máy cộng thêm một xe tải chở thiết bị có thể chiếm hết vỉa hè cả dãy phố. Trước ngày quay, tìm sẵn bãi gửi xe gần đó, yêu cầu ê-kíp không để xe trước cửa nhà hàng xóm, và chỉ để xe chở thiết bị dừng đủ lâu để bốc dỡ.
Hàng xóm cách nhau một bức tường nên mọi tiếng động của đoàn đều sang nhà họ. Cách làm lịch sự là nhờ chủ nhà báo trước với các nhà sát vách, nói rõ ngày giờ quay và giờ kết thúc. Một số đoàn gửi hàng xóm hộp bánh hay lời cảm ơn sau ngày quay, việc nhỏ nhưng giúp lần sau dễ được chấp nhận hơn. Không quay vào trong nhà hàng xóm, không chĩa máy sang ban công nhà bên khi chưa xin phép.
Điều cần thống nhất với chủ nhà phố trước ngày quay
Nhà phố cho thuê làm bối cảnh thường là nhà đang ở, chủ nhà không quen với nhịp làm việc của đoàn phim. Thống nhất trước những điểm sau giúp cả hai bên thoải mái hơn.
- Những tầng, những phòng được dùng, phòng nào khoá lại hoàn toàn, nhất là phòng riêng có đồ quý và giấy tờ.
- Thời gian đoàn có mặt, giờ bắt đầu dọn và giờ trả nhà, phụ phí nếu quá giờ tính theo cách đã ghi trong thoả thuận.
- Chủ nhà và người nhà có ở lại trong lúc quay không, nếu có thì ở tầng nào để không lọt vào hình và tiếng.
- Nhà vệ sinh nào đoàn được dùng, có chỗ để đoàn ăn trưa và nghỉ hay không.
- Có được dời đồ đạc, gỡ tranh ảnh gia đình, che tủ thờ, thay rèm không và ai thực hiện.
- Điện nhà có chịu được thiết bị không, cầu dao tổng ở đâu, có cần dùng điện riêng.
- Vật nuôi trong nhà xử lý thế nào trong ngày quay, chó mèo chạy qua hiện trường là chuyện rất thường gặp.
- Hình ảnh ngôi nhà được dùng trong phạm vi nào, có lộ số nhà, tên đường khi phát hành không.
Về quyền dùng hình ảnh và giấu số nhà: nếu chủ nhà không muốn ai nhận ra nhà mình, ê-kíp có thể tránh khung hình lộ biển số nhà và các đặc điểm dễ nhận diện ở mặt tiền.
Chở thiết bị lên tầng an toàn
Cầu thang nhà ống vừa dốc vừa hẹp, có nhà còn là cầu thang xoắn. Chấn thương trong ngày quay ở nhà phố phần lớn đến từ việc khiêng đồ lên xuống. Quy trình đơn giản dưới đây giảm rủi ro cho người và cho tường nhà.
- Trước khi chở, đo bề rộng cầu thang và chỗ quay đầu ở chiếu nghỉ, xác định món nào phải tháo rời mới lên được.
- Bọc góc tường, tay vịn ở chiếu nghỉ bằng tấm xốp hoặc chăn cũ, vì đây là chỗ thiết bị hay va vào nhất.
- Chia thiết bị thành phần nhỏ, một người mang một món vừa sức, không ôm chồng nhiều thứ che tầm mắt.
- Có một người đứng ở chiếu nghỉ điều phối, chỉ một chiều đi lên hoặc đi xuống tại một thời điểm.
- Đặt thiết bị thành khu gọn ở mỗi tầng, không để dây và hộp đồ trên bậc thang.
- Khi tháo dỡ, làm theo thứ tự ngược lại và kiểm lại các góc đã bọc xem có vết trầy để báo chủ nhà.
Nếu thiết bị quá cồng kềnh hoặc nặng, cân nhắc đổi phòng quay xuống tầng thấp hơn, hoặc dùng ban công để kéo đồ bằng dây có người hướng dẫn chuyên môn. Đừng để người không quen việc tự kéo đồ qua lan can tầng cao.
Khi nào nhà phố không phải lựa chọn tốt
Nhà phố hợp với cảnh đời thường, nhưng không hợp với mọi thứ. Cảnh cần đám đông như tiệc sinh nhật hai chục người sẽ khiến phòng khách nhà ống thành nồi hấp. Cảnh cần di chuyển máy dài, theo diễn viên qua nhiều phòng liên tiếp, sẽ khó vì nhà ống chia thành các khoang nối bằng cầu thang. Cảnh ban đêm cần im tuyệt đối có thể vướng tiếng karaoke của khu phố.
Nếu kịch bản đòi một không gian sang trọng, rộng rãi, có vườn, thì biệt thự hoặc nhà vườn sẽ hợp hơn. Nếu cần một căn hộ tối giản kiểu người trẻ sống một mình, căn hộ chung cư thường dễ quay hơn nhà ống. Đôi khi giải pháp tốt là ghép: quay mặt tiền nhà phố để khán giả biết nhân vật sống ở đâu, còn nội thất quay ở một căn rộng hơn, miễn là ánh sáng và vật liệu ăn khớp nhau.
Quyết định cuối cùng nên dựa vào danh sách cảnh, số người trong đoàn và khối lượng thiết bị, không chỉ dựa vào tấm ảnh đẹp của phòng khách. Mang danh sách đó theo khi khảo sát và tự hỏi từng cảnh có đặt máy được ở đâu, mọi người đứng ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Thuê nhà phố để quay quảng cáo thường tính phí thế nào?
Thường tính theo ca hoặc theo ngày, cộng phụ phí điện, vệ sinh và giờ quá hạn. Mức cụ thể tuỳ khu vực, diện tích, số tầng được dùng và chủ nhà. Bạn nên ghi rõ giờ có mặt, giờ trả nhà và cách tính giờ lố ngay trong thoả thuận để không tranh cãi về sau.
Làm sao giảm tiếng xe khi quay trong nhà ống mặt tiền?
Chọn phòng phía sau hoặc tầng giữa, đóng kín cửa mặt tiền, tắt quạt và tủ lạnh lúc thu rồi bật lại ngay, quay thoại vào giờ đường vắng hơn. Khảo sát đúng khung giờ dự định quay để nghe thực tế, vì một con hẻm buổi sáng và buổi chiều có thể ồn khác nhau rất nhiều.
Có cần báo hàng xóm khi quay ở nhà phố không?
Nên báo, tốt nhất là nhờ chủ nhà báo trước với các nhà sát vách, nói rõ ngày giờ và giờ kết thúc. Sắp xếp chỗ gửi xe để không chắn cửa nhà bên. Hàng xóm được báo trước thường dễ thông cảm hơn nhiều so với khi bất ngờ thấy cả đoàn kéo đến trước cửa.
Phòng ngủ nhà ống quá hẹp thì đặt máy ở đâu?
Thử đặt máy ở cửa phòng hoặc ngoài hành lang nhìn vào để có thêm khoảng lùi, dùng ống góc rộng vừa phải, đánh đèn từ ngoài cửa sổ vào. Giới hạn số người trong phòng, những người khác theo dõi qua màn hình phụ ở bên ngoài để phòng không nóng và chật.
Nhà phố có hợp để quay cảnh đông người không?
Thường không hợp vì phòng nhỏ, nóng và cầu thang hẹp. Cảnh tiệc hay họp mặt đông người nên tìm biệt thự, nhà vườn, nhà hàng hoặc studio. Nếu buộc phải dùng nhà phố, chia cảnh thành nhiều góc hẹp, chỉ đưa vào phòng số người xuất hiện trong khung hình đó.
Chủ nhà không muốn lộ số nhà thì ê-kíp làm gì?
Tránh khung hình có biển số nhà, tên đường và những chi tiết dễ nhận diện ở mặt tiền, hoặc che bằng đạo cụ. Ghi rõ cam kết này trong thoả thuận về quyền dùng hình ảnh, và cho chủ nhà xem lại những cảnh có mặt tiền trước khi phát hành nếu họ yêu cầu.