Bữa cơm, buổi tiệc, cuộc nhậu là những cảnh xuất hiện rất thường trong phim và quảng cáo Việt Nam, và phần lớn được quay ở nhà hàng, quán ăn thật thay vì dựng trong studio. Nhà hàng có sẵn bàn ghế, ánh đèn, quầy, bếp, và cái không khí ăn uống mà dựng lại rất tốn kém.
Đổi lại, nhà hàng có nhịp kinh doanh chặt chẽ theo bữa, khu bếp có quy định vệ sinh và an toàn riêng, và món ăn là đạo cụ thay đổi theo từng phút. Bài này nói về cách chọn kiểu nhà hàng, chọn giờ quay, làm việc trong và quanh khu bếp, giữ món ăn đẹp qua nhiều đúp và xử lý những rắc rối thường gặp.
Các kiểu không gian ăn uống và cảnh hợp với từng kiểu
Quán cơm bình dân, quán phở, quán bún đầu ngõ hợp với cảnh đời thường của người lao động, sinh viên, cảnh bữa sáng vội vàng trước giờ làm. Không gian nhỏ, bàn ghế thấp, nồi nước dùng nghi ngút là những chi tiết khán giả nhận ra ngay. Quán nhậu với bàn inox, két bia, đèn tuýp hợp cho cảnh bạn bè, đồng nghiệp sau giờ làm, cảnh tâm sự lúc khuya.
Nhà hàng gia đình nhiều tầng, bàn tròn, phòng riêng hợp với cảnh họp mặt gia đình, cảnh ra mắt nhà người yêu, cảnh tiệc mừng. Nhà hàng sang trọng có ánh đèn dịu, khăn bàn trắng, ly cao hợp với cảnh hẹn hò, gặp đối tác, cầu hôn. Sảnh tiệc cưới rộng lớn dùng cho cảnh đám cưới, tiệc công ty, sự kiện, thường có sân khấu và hệ thống đèn sẵn.
Chọn đúng kiểu quán là cách rẻ nhất để kể nhân vật. Một cuộc nói chuyện chia tay ở quán bún vỉa hè cho cảm xúc khác hẳn cùng lời thoại đó ở nhà hàng có nến. Người đọc kịch bản nên ghi rõ tầng lớp, thói quen ăn uống của nhân vật để người đi tìm bối cảnh có hướng.
Chọn giờ quay theo nhịp kinh doanh
Nhà hàng sống theo bữa ăn. Quay đúng giờ cao điểm vừa khó cho đoàn vừa làm nhà hàng mất khách. Bảng dưới là nhịp thường gặp ở nhà hàng phục vụ trưa và tối; quán ăn sáng và quán đêm có nhịp riêng, bạn hỏi chủ quán cụ thể.
| Khung giờ | Tình trạng nhà hàng | Phù hợp để quay |
|---|---|---|
| Sáng sớm trước khi mở | Nhân viên sơ chế, dọn dẹp, bếp chưa nóng | Cảnh quán vắng, cảnh mở cửa, chuẩn bị, ít thoại |
| Giờ trưa cao điểm | Đông khách, bếp hoạt động hết công suất | Gần như không phù hợp, trừ cảnh tài liệu ngắn có xin phép |
| Giữa hai bữa, đầu giờ chiều | Vắng khách, nhân viên nghỉ, bếp tắt bớt | Khung giờ tốt nhất cho cảnh có thoại, nhiều góc máy |
| Giờ tối cao điểm | Đông nhất trong ngày | Chỉ khi thuê trọn và đã bù doanh thu |
| Sau giờ đóng cửa | Nhân viên đã về, có thể kéo dài tới khuya | Cảnh tối, cảnh tiệc, cần thoả thuận phụ phí và người trực |
Ngay cả khi quay giữa hai bữa, nhân viên nhà hàng vẫn chuẩn bị cho ca tối. Lịch quay phải chừa thời gian để quán dọn lại bàn ghế, và đoàn phải rời khu ăn trước giờ khách tối đến, nếu không quán mất khách và lần sau sẽ không cho thuê.
Quay trong khu bếp
Khu bếp là khu sản xuất thực phẩm. Đây không phải chỗ để đoàn đi lại tự do. Chỉ những người thật sự cần vào bếp mới vào, đội mũ trùm tóc, mặc áo sạch theo yêu cầu của bếp, rửa tay, không ăn uống, không đặt túi xách hay thiết bị lên bàn sơ chế. Bếp trưởng là người quyết định ai vào và đứng ở đâu.
Nóng, trơn và có lửa. Sàn bếp hay trơn do nước và dầu mỡ, bếp lửa lớn và nồi nước sôi ở khắp nơi. Đặt chân máy, chân đèn ở chỗ khô, không chắn đường đi của đầu bếp đang bưng nồi, không để dây chạy ngang lối đi. Đèn nóng đặt quá gần khu bếp còn làm tăng thêm nhiệt cho nơi vốn đã rất nóng.
Hơi nước và khói dầu bám ống kính. Ống kính và đèn sẽ mờ hơi nước, bám dầu sau một buổi quay trong bếp. Mang khăn lau chuyên dụng, kính lọc bảo vệ, và lau thiết bị kỹ sau khi xong để dầu không bám lâu.
Không quay những gì bếp không muốn công khai. Mỗi bếp có công thức, cách sơ chế, nhà cung cấp mà họ không muốn lộ ra. Thống nhất trước những gì được quay cận, và để chủ quán xem lại những cảnh trong bếp nếu họ yêu cầu. Ngược lại, nếu bạn quay phim tài liệu về ẩm thực, sự minh bạch này cũng giúp đầu bếp thoải mái hơn trước máy.
Giữ món ăn đẹp qua nhiều đúp quay
Món ăn nóng thì nguội, rau thì héo, nước dùng thì đóng váng, phần thịt bị gắp dần. Một cảnh bữa cơm quay mười đúp sẽ thấy rõ. Quy trình dưới đây là cách nhiều đoàn dùng, có thể phối hợp với người chuyên trình bày món ăn nếu ngân sách cho phép.
- Thống nhất với nhà hàng thực đơn, số phần cho từng cảnh, số phần dự phòng và cách tính tiền.
- Đặt phần chụp ảnh chuẩn: mỗi món ở trạng thái đẹp nhất được chụp lại để đối chiếu.
- Yêu cầu bếp làm theo từng đợt, không bưng ra hết một lúc, để món luôn mới khi quay.
- Dùng phần dự phòng để thay giữa các đúp, nhất là món có rau sống, món chiên giòn, món có hơi bốc.
- Ghi lại mức thức ăn đã ăn sau mỗi đúp, để khi quay góc khác thì khớp với góc trước.
- Thức ăn đã quay xong, nếu còn ăn được, thoả thuận với nhà hàng cách xử lý, không để lãng phí và không để món đã chạm vào quay lại cho khách.
Khói bốc từ tô phở là chi tiết khán giả rất thích nhưng tồn tại rất ngắn. Hãy sắp xếp để tô nóng được bưng ra đúng lúc máy đã sẵn sàng, đúp đầu tiên thường là đúp có hơi đẹp nhất.
Cảnh tiệc đông người và diễn viên quần chúng
Cảnh tiệc cưới, tiệc công ty, họp mặt gia đình đông người cần diễn viên quần chúng ngồi kín bàn. Với nhà hàng, đây là lúc cần thống nhất kỹ nhất: số người, giờ đến, chỗ thay đồ, chỗ để đồ cá nhân, ăn thật hay ăn giả, có uống rượu bia không. Rượu bia trên bàn nên là đồ uống thay thế không cồn trong lúc quay, vì đoàn còn làm việc nhiều giờ và có người phải lái xe.
Tiếng ồn của cảnh đông người thường được xử lý bằng cách cho quần chúng diễn câm, chỉ thu thoại của diễn viên chính, rồi thêm tiếng ồn nền ở hậu kỳ. Nếu không làm vậy, tiếng nói chuyện của hàng chục người sẽ lấn át thoại và không thể tách ra.
Sảnh tiệc lớn có sẵn sân khấu, đèn, màn hình và loa. Hỏi trước ai là người vận hành hệ thống này, đoàn có được dùng hay chỉnh không, và có phát sinh phí kỹ thuật không. Màn hình lớn trên sân khấu nếu lọt vào hình nên để trống hoặc hiển thị nội dung đạo cụ của đoàn, không để logo nhà hàng hay chương trình khác chạy trên đó.
Quán ăn nhỏ đầu ngõ: quay khi quán vẫn bán
Không phải dự án nào cũng đủ ngân sách thuê trọn một quán, và có những cảnh chỉ thật khi quán vẫn đang bán: người bán bún múc nước dùng, khách ngồi ghế nhựa xì xụp, xe máy dừng trước cửa gọi mang về. Phim tài liệu, video ẩm thực và cả phim truyện kinh phí thấp thường quay theo cách này. Điều kiện tiên quyết là chủ quán đồng ý và hiểu rõ đoàn sẽ làm gì, đứng ở đâu, trong bao lâu.
Quán nhỏ có không gian rất chật, nên đoàn càng gọn càng tốt: một máy, một người cầm micro, một người hỗ trợ, thiết bị mang trên người, không dựng đèn chắn lối. Đứng ở phía không cản người bán làm việc, không đứng chắn bếp lửa hay nồi nước dùng, và sẵn sàng nhường chỗ khi quán đông. Khách đang ăn không phải diễn viên, nên tránh quay rõ mặt khi chưa xin phép, hoặc dùng người quen của đoàn ngồi ở những bàn lọt vào khung.
Nên gọi món và trả tiền như mọi khách, kể cả khi chủ quán ngại không lấy. Nếu quay lâu hơn dự kiến hoặc làm quán mất chỗ ngồi giờ đông, một khoản bù có thoả thuận trước là cách giữ quan hệ. Những quán nhỏ đầu ngõ thường là quán gia đình nhiều năm, người chủ quen mặt cả khu phố; một lần làm phiền vụng về có thể khiến cả dãy quán quanh đó từ chối các đoàn sau.
Những rắc rối hay gặp và cách phòng
Phần lớn sự cố khi quay ở nhà hàng có thể lường trước từ buổi khảo sát. Dưới đây là những chuyện hay xảy ra nhất.
- Khách vãng lai vẫn bước vào vì không biết quán đang cho thuê: treo thông báo ở cửa, có người trực cửa giải thích lịch sự.
- Nhân viên nhà hàng đi qua khung hình trong lúc quay: phổ biến khu vực quay cho nhân viên, có tín hiệu bắt đầu và kết thúc đúp rõ ràng.
- Điện nhà hàng yếu khi bật thêm đèn cùng lúc với bếp và điều hoà: hỏi trước tải điện, hỏi thợ điện của nhà hàng, không tự đấu nối.
- Mùi thức ăn và khói dầu bám trang phục diễn viên: để trang phục ở phòng kín xa bếp, diễn viên thay đồ sát giờ quay.
- Đồ dùng nhà hàng bị vỡ hoặc mất: kiểm đếm ly, chén, khăn bàn mượn dùng trước và sau khi quay.
- Kéo dài quá giờ làm nhà hàng trễ ca tối: lịch quay chừa khoảng an toàn, người phụ trách bối cảnh nhắc giờ từ sớm.
- Rác của đoàn dồn vào thùng rác nhà hàng: đoàn tự gom rác và mang đi.
Điều khoản về giờ, phụ phí, hư hỏng và đồ uống thức ăn nên ghi trong thoả thuận; mẫu điều khoản tham khảo có ở danh mục hợp đồng, đặt cọc và bồi thường của trang.
Câu hỏi thường gặp
Nên quay ở nhà hàng vào giờ nào?
Thường là quãng giữa bữa trưa và bữa tối, khi nhà hàng vắng khách và bếp đã tắt bớt. Sáng sớm trước khi mở và sau giờ đóng cửa cũng là lựa chọn, kèm thoả thuận phụ phí. Giờ cao điểm chỉ quay khi thuê trọn và đã bù doanh thu cho nhà hàng.
Đoàn quay có được vào khu bếp nhà hàng không?
Chỉ khi chủ quán và bếp trưởng đồng ý, và chỉ những người cần thiết mới vào. Đội mũ trùm tóc, mặc áo sạch theo yêu cầu, rửa tay, không ăn uống, không đặt thiết bị lên bàn sơ chế, không chắn đường đi của đầu bếp. Bếp trưởng quyết định ai đứng ở đâu.
Làm sao để món ăn trông nóng và tươi qua nhiều đúp?
Thống nhất với bếp làm theo từng đợt, có phần dự phòng để thay giữa các đúp, chụp ảnh món chuẩn để đối chiếu và ghi lại mức đã ăn sau mỗi đúp. Món có hơi nóng thì bưng ra đúng lúc máy đã sẵn sàng vì hơi chỉ đẹp trong vài chục giây đầu.
Cảnh tiệc có nên dùng rượu bia thật không?
Không nên. Dùng đồ uống không cồn có màu tương tự trong lúc quay, vì đoàn còn làm việc nhiều giờ, có người phải lái xe và diễn viên cần tỉnh táo để giữ mạch diễn. Hỏi nhà hàng có cho mang đồ uống đạo cụ vào không và cách tính phí.
Quay cảnh đông người ở nhà hàng thì thu âm thế nào?
Thường cho diễn viên quần chúng diễn câm, chỉ thu thoại của diễn viên chính, rồi thêm tiếng ồn nền ở hậu kỳ. Nếu để hàng chục người nói thật, tiếng ồn sẽ lấn át thoại và không tách ra được. Phổ biến cách làm này cho quần chúng trước khi quay.
Có được dùng sân khấu và màn hình của sảnh tiệc không?
Tuỳ nhà hàng, cần hỏi ai vận hành hệ thống, đoàn có được chỉnh không và có phí kỹ thuật không. Nếu màn hình lớn lọt vào hình, nên để trống hoặc hiển thị nội dung đạo cụ của đoàn thay vì logo nhà hàng hay chương trình khác.