BoiCanh.comBối Cảnh
Hợp đồng, đặt cọc và bồi thường

Quyền dùng hình ảnh bối cảnh: giấy cho phép quay địa điểm, phạm vi và thời hạn

Giấy cho phép dùng hình ảnh địa điểm nên ghi gì: sản phẩm, kênh phát, thời hạn, có nêu tên địa điểm không, và những thứ trong nhà thuộc quyền của người khác.

Wide view of an empty Saigon cafe interior with vintage wooden chairs and green plants, a camera on a tripod facing the room, crew member adjusting it from behind

Giấy cho phép dùng hình ảnh địa điểm (người trong nghề hay gọi là location release) trả lời câu hỏi: hình ảnh không gian quay được sẽ xuất hiện trong sản phẩm nào, phát ở đâu, trong bao lâu, và có được nêu tên hay địa chỉ của nơi đó hay không. Đây là điều khoản hay bị bỏ qua nhất trong thuê bối cảnh, cho tới khi chủ nhà thấy căn nhà của mình trong một quảng cáo mà họ chưa từng nghe đến.

Bài này dành cho ê-kíp cần chứng minh quyền dùng hình với khách hàng, và cho chủ không gian muốn kiểm soát hình ảnh nhà mình. Phần pháp lý chỉ ở mức nguyên tắc; sản phẩm quảng cáo lớn, phát nhiều nước hoặc có tác phẩm của người khác trong khung hình thì nên hỏi luật sư.

Vì sao hình ảnh không gian cần thoả thuận riêng

Khi cho thuê bối cảnh, chủ nhà thường nghĩ mình đang cho thuê chỗ trong một ngày. Ê-kíp lại hiểu rằng mình đang mua quyền dùng những gì quay được trong sản phẩm. Hai cách hiểu này khác nhau ở chỗ: ngày quay chỉ có một, còn hình ảnh có thể sống nhiều năm, được cắt ra dùng ở nhiều nơi, xuất hiện trên biển quảng cáo, trên mạng xã hội, trong các bản dựng khác.

Với nhà riêng, hình ảnh lan rộng có thể mang lại phiền toái thật: người lạ nhận ra nhà và tìm đến, bình luận về nội thất, đời sống gia đình bị tò mò. Với quán, hình ảnh có thể là quảng bá tốt, nhưng cũng có thể gây hiểu lầm nếu quán xuất hiện trong một sản phẩm không phù hợp với hình ảnh mà chủ quán muốn giữ.

Với ê-kíp, thiếu thoả thuận rõ về hình ảnh có thể làm hỏng cả sản phẩm. Hợp đồng giữa công ty sản xuất và nhãn hàng thường yêu cầu công ty bảo đảm đã có đủ quyền cho mọi thứ xuất hiện trong khung hình. Nếu chủ nhà phản đối sau khi sản phẩm đã phát, ê-kíp có thể phải xử lý một tình huống rất khó: cắt cảnh, dựng lại hoặc thương lượng với cả hai phía cùng lúc.

Các mức phạm vi sử dụng hình ảnh

Phạm vi sử dụng hình ảnh có thể được thoả thuận theo nhiều mức. Mức càng rộng, chủ không gian càng có lý do tính phí cao hơn. Bảng dưới gợi ý cách chia.

Yếu tốMức hẹpMức rộngCâu hỏi nên trả lời
Sản phẩmChỉ một sản phẩm cụ thể nêu tênSản phẩm đó và mọi bản cắt, phiên bản khácCó được dùng cho sản phẩm thứ hai của cùng khách hàng không
Kênh phátMạng xã hội của ê-kíp, liên hoan phimTruyền hình, quảng cáo ngoài trời, sàn thương mại điện tửCó kênh nào chủ không gian không đồng ý không
Thời hạnMột khoảng thời gian cụ thểKhông thời hạnHết thời hạn thì sản phẩm đã phát có phải gỡ không
Lãnh thổTrong nướcToàn cầuCó phát ở nước ngoài, nền tảng quốc tế không
Hậu trườngKhông dùng ảnh hậu trườngĐược dùng ảnh hậu trường để quảng bá ê-kípCó lộ địa chỉ, người nhà trong ảnh hậu trường không
Nêu tên địa điểmKhông nêu tên, không nêu địa chỉNêu tên trong phần cảm ơn hoặc mô tảChủ không gian muốn được nêu tên hay muốn giữ kín

Không có mức nào đúng cho mọi trường hợp. Phim ngắn sinh viên thường ở mức hẹp; quảng cáo cho nhãn hàng lớn thường cần mức rộng. Quan trọng là chọn có ý thức và ghi đúng điều đã chọn.

Những thứ trong không gian có thể thuộc quyền của người khác

Tranh, ảnh, tượng, đồ mỹ thuật. Chủ nhà sở hữu bức tranh không có nghĩa là sở hữu quyền tác giả của bức tranh đó. Nếu một tác phẩm của người khác xuất hiện rõ, chiếm vị trí nổi bật trong khung hình, nhất là trong quảng cáo, nên hỏi ý kiến luật sư hoặc đơn giản là thay bằng đồ khác, làm mờ hay đổi góc máy.

Thiết kế kiến trúc và nội thất đặc biệt. Luật sở hữu trí tuệ bảo hộ tác phẩm kiến trúc và có một số ngoại lệ cho việc chụp, quay tác phẩm trưng bày nơi công cộng. Phạm vi các ngoại lệ này cần đọc kỹ theo luật hiện hành. Với công trình có thiết kế đặc biệt, nhận diện rõ, hãy hỏi chủ công trình và luật sư trước khi đưa vào quảng cáo.

Nhãn hiệu, biểu tượng thương mại. Biển hiệu của quán, đồ dùng có in nhãn hàng khác, nhất là nhãn của đối thủ khách hàng, có thể gây rắc rối trong quảng cáo. Ê-kíp thường che, quay tránh hoặc thay bằng đồ không nhãn.

Con người trong không gian. Luật dân sự ghi nhận quyền của cá nhân đối với hình ảnh của mình. Người nhà chủ không gian, nhân viên quán, khách đang ngồi nếu xuất hiện nhận diện được trong sản phẩm thì cần có sự đồng ý riêng của họ; sự đồng ý của chủ nhà không thay được.

Ảnh gia đình, giấy tờ, vật dụng riêng tư. Ảnh gia đình trên tường, thư từ, giấy tờ để trên bàn nên được cất đi trước khi quay. Đây vừa là chuyện quyền riêng tư, vừa là chuyện chủ nhà sẽ rất khó chịu khi thấy chúng trên màn hình.

Nêu tên địa điểm và chuyện địa chỉ

Nhiều chủ quán, chủ homestay muốn được nêu tên trong phần cảm ơn của phim, MV, vì đó là cách quảng bá. Nhiều chủ nhà riêng thì ngược lại, muốn tuyệt đối không ai biết đó là nhà mình. Đừng đoán; hãy hỏi và ghi vào thoả thuận: nêu tên hay không, nêu ở đâu, nêu thế nào.

Riêng địa chỉ, ngay cả khi chủ không gian đồng ý nêu tên, ê-kíp cũng nên cẩn thận khi đăng ảnh hậu trường. Ảnh chụp cổng nhà, số nhà, góc phố, kèm thông tin "quay tại phường …" có thể giúp người lạ tìm ra địa chỉ chỉ trong vài phút. Với nhà riêng, nguyên tắc an toàn là không đăng gì giúp xác định vị trí, trừ khi chủ nhà đồng ý bằng chữ.

Chủ không gian cũng nên nghĩ trước về việc tên mình xuất hiện cạnh sản phẩm nào. Nếu là nơi kinh doanh, hãy hỏi về nội dung sản phẩm: một MV có cảnh bạo lực hay một quảng cáo đồ uống có cồn có hợp với hình ảnh quán không. Bạn có quyền từ chối nêu tên, thậm chí từ chối cho thuê, nếu nội dung không phù hợp.

Ê-kíp: khớp quyền với hợp đồng của khách hàng

Trước khi thoả thuận với chủ không gian, ê-kíp cần đọc kỹ hợp đồng với khách hàng hoặc nhãn hàng để biết họ yêu cầu quyền gì: kênh phát, thời hạn, lãnh thổ, quyền cắt dựng lại. Quyền ê-kíp xin từ chủ không gian phải bằng hoặc rộng hơn quyền ê-kíp cam kết với khách hàng. Nếu hẹp hơn, ê-kíp đang hứa thứ mình không có.

Khi khách hàng chưa chốt kênh phát lúc thuê bối cảnh, hãy xin phạm vi đủ rộng cho các kênh có khả năng dùng, và nói thẳng điều này với chủ không gian. Thà trả thêm một khoản cho phạm vi rộng ngay từ đầu còn hơn phải quay lại xin bổ sung khi sản phẩm sắp phát, lúc mà chủ không gian có toàn quyền ra giá.

Lưu giấy cho phép dùng hình ảnh cùng hồ sơ sản phẩm trong suốt thời gian sản phẩm còn được phát. Nếu sau nhiều năm có người hỏi lại, đó là giấy tờ duy nhất chứng minh bạn đã được phép.

Góc chủ không gian: định giá phạm vi hình ảnh và nói chuyện với ê-kíp

Nhiều chủ nhà lần đầu cho thuê không biết rằng phạm vi hình ảnh là thứ có thể và nên tính vào giá. Một căn nhà xuất hiện trong phim ngắn của sinh viên, phát trong lớp học và liên hoan phim, khác rất xa với cùng căn nhà xuất hiện trong quảng cáo truyền hình phát nhiều tháng. Cách làm hợp lý là đưa ra một mức phí cơ bản cho phạm vi hẹp và một khoản cộng thêm khi phạm vi rộng hơn, thay vì một giá chung cho mọi loại sản phẩm.

Khi ê-kíp liên hệ, hãy hỏi ngay ba câu: sản phẩm là gì, ai là khách hàng cuối cùng, sẽ phát ở đâu. Một ê-kíp làm việc nghiêm túc sẽ trả lời rõ; một ê-kíp né tránh hoặc trả lời mơ hồ là tín hiệu để bạn thận trọng, hoặc ít nhất là xin phạm vi thật hẹp trong giấy cho phép.

Nếu sau buổi quay ê-kíp quay lại xin mở rộng phạm vi, ví dụ khách hàng muốn đưa thêm lên truyền hình, đó là một thoả thuận mới. Bạn có quyền đồng ý kèm phí bổ sung hoặc từ chối. Chuẩn bị sẵn tinh thần cho tình huống này giúp bạn trả lời bình tĩnh thay vì bị bất ngờ.

Mẫu câu điều khoản hình ảnh tham khảo

Các câu dưới đây tự soạn để bạn chép và sửa. Đây là mẫu tham khảo; quảng cáo lớn, phát quốc tế nên để luật sư soát.

  • "Bên A đồng ý cho Bên B ghi hình không gian tại địa chỉ nêu trên và sử dụng hình ảnh ghi được trong sản phẩm nêu tại Điều 1, kể cả các bản cắt ngắn của sản phẩm đó."
  • "Phạm vi phát: các kênh mạng xã hội và nền tảng video trực tuyến; không bao gồm truyền hình và quảng cáo ngoài trời nếu chưa có thoả thuận bổ sung."
  • "Thời hạn sử dụng: hai năm kể từ ngày sản phẩm phát hành lần đầu. Sau thời hạn này, Bên B không dùng hình ảnh vào nội dung quảng cáo mới; nội dung đã đăng không bắt buộc gỡ."
  • "Bên B không ghi tên, địa chỉ hoặc chi tiết giúp xác định vị trí của bối cảnh trên sản phẩm và tư liệu quảng bá, trừ khi Bên A đồng ý bằng văn bản."
  • "Bên B tự chịu trách nhiệm xin phép những người xuất hiện nhận diện được trong khung hình, kể cả người nhà và nhân viên của Bên A."
  • "Bên A cất các vật dụng riêng tư và tác phẩm không muốn xuất hiện trước ngày quay; Bên B không ghi hình các khu vực ngoài phạm vi thoả thuận."

Sau khi điền, đọc lại với câu hỏi: nếu một năm nữa chủ nhà thấy căn nhà trên một màn hình lớn ngoài phố, câu nào trong giấy trả lời được việc đó đúng hay sai? Nếu không có câu nào, phạm vi còn mơ hồ.

Câu hỏi thường gặp

Thuê bối cảnh rồi thì ê-kíp có được dùng hình ảnh không gian thoải mái không?

Không nên mặc định như vậy. Tiền thuê trả cho việc dùng không gian trong thời gian quay; quyền dùng hình ảnh trong sản phẩm nên được thoả thuận riêng về sản phẩm, kênh phát, thời hạn và việc có nêu tên địa điểm hay không.

Location release là gì?

Đó là giấy cho phép dùng hình ảnh địa điểm, trong đó chủ không gian đồng ý cho ê-kíp ghi hình và dùng hình ảnh trong phạm vi nhất định. Giấy này có thể là một điều khoản trong hợp đồng thuê hoặc một văn bản riêng đi kèm.

Tranh treo trong nhà xuất hiện trong quảng cáo có sao không?

Có thể có vấn đề về quyền tác giả nếu tác phẩm của người khác xuất hiện rõ và nổi bật, nhất là trong quảng cáo. Cách an toàn là thay tranh, đổi góc máy hoặc làm mờ. Khi không chắc, hãy hỏi luật sư trước khi phát hành.

Chủ nhà đồng ý rồi thì có cần xin phép người nhà xuất hiện trong khung hình không?

Có. Luật dân sự ghi nhận quyền của mỗi cá nhân đối với hình ảnh của mình, nên người xuất hiện nhận diện được cần đồng ý riêng. Sự đồng ý của chủ nhà về không gian không thay thế được sự đồng ý của từng người.

Chủ quán có quyền yêu cầu không nêu tên quán trong MV không?

Có, đây là điều hai bên tự thoả thuận. Chủ quán có thể muốn được nêu tên để quảng bá hoặc muốn giữ kín vì nội dung sản phẩm không hợp với hình ảnh quán. Nên ghi rõ lựa chọn này trong giấy cho phép.

Hết thời hạn dùng hình ảnh thì video đã đăng có phải gỡ không?

Tuỳ thoả thuận. Có giấy ghi rằng hết hạn chỉ không dùng cho nội dung quảng cáo mới, nội dung đã đăng giữ nguyên; có giấy yêu cầu gỡ. Hãy ghi rõ ngay từ đầu để tránh tranh cãi khi hết hạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138