Quán cà phê là bối cảnh chung của rất nhiều cảnh phim và video Việt Nam: hai nhân vật hẹn gặp, một cuộc phỏng vấn tuyển dụng, một người ngồi viết lách, hay đơn giản là một buổi chụp ảnh chân dung buổi sáng. Lý do dễ hiểu: ở đô thị Việt Nam, quán cà phê là phòng khách thứ hai của nhiều người, khán giả nhìn là nhận ra ngay.
Nhưng quán cà phê là nơi kinh doanh, và việc đoàn quay chiếm chỗ đồng nghĩa với việc quán mất khách. Bài này giúp bạn chọn kiểu quán hợp kịch bản, quyết định thuê trọn hay chỉ thuê một góc, chọn giờ quay, xử lý tiếng máy pha và nhạc nền, cách làm với khách đang ngồi trong quán và với đồ uống trên bàn.
Kiểu quán nào cho cảnh nào
Quán cà phê Việt Nam đa dạng đến mức mỗi kiểu quán có thể kể một câu chuyện khác nhau về nhân vật. Chọn đúng kiểu quán tiết kiệm được rất nhiều công đạo cụ.
| Kiểu quán | Cảm giác trên hình | Hợp cảnh | Lưu ý khi quay |
|---|---|---|---|
| Quán vỉa hè, ghế nhựa thấp | Đời thường, gần gũi, nhịp phố | Bạn bè tán gẫu, người lao động nghỉ trưa, cảnh phố buổi sáng | Là không gian công cộng, tiếng xe lớn, người qua lại nhiều |
| Quán mang màu xưa | Hoài niệm, đồ gỗ, tường vàng, đèn sợi đốt | Hồi tưởng, phim lấy bối cảnh vài chục năm trước, MV chậm | Trong quán thường tối, đồ cổ dễ vỡ |
| Quán hiện đại tối giản | Sáng, sạch, nhiều kính và gỗ sáng | Người trẻ đi làm, gặp đối tác, quảng cáo đồ uống | Kính phản chiếu, bề mặt trắng dễ cháy sáng |
| Quán sân vườn | Xanh, thoáng, ánh sáng mềm | Hẹn hò, chụp ảnh chân dung, cảnh gia đình cuối tuần | Muỗi, gió, ánh sáng đổi theo mây |
| Quán trên gác, nhìn ra phố | Riêng tư, có tầm nhìn | Cảnh tâm sự, cảnh ngắm phố, cảnh mưa | Cầu thang hẹp, chở thiết bị vất vả |
Khi đã chọn kiểu quán, hãy tìm hai ba quán cùng kiểu để khảo sát, không đặt cược vào một quán. Quán cà phê đổi chủ, đổi trang trí, thậm chí đóng cửa khá nhanh, một quán bạn thấy trên mạng có thể đã khác hẳn khi đến nơi.
Thuê trọn quán hay chỉ thuê một góc
Thuê trọn quán. Đoàn được toàn quyền kiểm soát không gian: tắt nhạc, sắp xếp lại bàn ghế, dùng diễn viên quần chúng làm khách. Cách này phù hợp với cảnh có nhiều góc máy, nhiều thoại, cảnh cần quán đông theo ý đạo diễn. Chi phí thường tính bù doanh thu của quán trong thời gian đóng cửa, nên các đoàn hay chọn khung giờ quán vốn vắng.
Thuê một góc trong lúc quán vẫn bán. Rẻ hơn và hợp với cảnh ngắn, ít người, như một cảnh chụp chân dung hay video phỏng vấn. Đổi lại, bạn không kiểm soát được tiếng ồn, khách ra vào, nhân viên đi lại. Cần thống nhất với chủ quán góc nào được dùng, bao lâu, và đoàn không chắn lối đi của khách.
Quay trước giờ mở cửa hoặc sau giờ đóng cửa. Đây thường là phương án dung hoà: quán không mất nhiều khách, đoàn có không gian riêng. Nhược điểm là ánh sáng tự nhiên buổi sáng sớm hoặc buổi tối có thể không hợp cảnh. Với cảnh ngày, khung giờ trước khi quán mở có khi chỉ được một hai tiếng.
Đặt đồ uống thay cho phí thuê. Với các buổi chụp ảnh nhỏ, một số quán chấp nhận việc mỗi người trong đoàn gọi đồ uống và dùng một góc trong thời gian ngắn. Dù vậy, vẫn phải hỏi trước, không mặc nhiên coi việc gọi nước là được quyền quay trong quán. Có quán không cho chụp chuyên nghiệp vì ảnh hưởng khách khác.
Tiếng máy pha, máy xay và nhạc quán
Âm thanh là điểm yếu lớn nhất của quán cà phê khi quay cảnh có thoại. Máy xay hạt, máy đánh sữa, máy xay sinh tố, tiếng đá va vào ly, tiếng ly tách đặt xuống mặt bàn đá và nhạc nền của quán đều lọt vào micro. Nhạc nền còn gây rắc rối thứ hai: bài hát có bản quyền lọt vào phim có thể khiến bạn phải xử lý khi phát hành.
Khi thuê trọn quán, hãy thống nhất với chủ quán tắt nhạc và tạm dừng pha chế trong lúc thu. Nhạc nền nếu cần sẽ được thêm vào ở hậu kỳ, chọn nhạc bạn có quyền dùng. Tủ lạnh và tủ mát quầy bar cũng kêu, nhưng không nên tắt lâu vì làm hỏng nguyên liệu của quán; nếu tắt thì chỉ tắt trong đúp quay và có người nhớ bật lại.
Khi chỉ thuê một góc trong lúc quán vẫn bán, chọn góc xa quầy pha chế nhất, quay thoại vào những quãng quán vắng, và chấp nhận rằng có những đúp phải quay lại vì tiếng máy xay. Với video phỏng vấn, micro cài áo gần miệng người nói giúp giảm tiếng nền đáng kể so với micro gắn trên máy. Nếu cảnh có thoại quan trọng mà quán chỉ cho thuê góc, cân nhắc đổi quán hoặc đổi giờ.
Khách trong quán và quyền hình ảnh
Khách đang ngồi trong quán không phải diễn viên của bạn. Họ đến uống cà phê, không đồng ý xuất hiện trong phim hay quảng cáo. Nguyên tắc chung là tránh để khuôn mặt khách lạ rõ nét trong khung hình, hoặc nếu muốn họ xuất hiện thì phải xin phép và tốt nhất có xác nhận bằng văn bản. Một cảnh quảng cáo vô tình quay rõ mặt một người đang hẹn hò bí mật có thể gây rắc rối rất lớn cho họ.
Cách làm thực tế là đặt máy quay về phía tường hoặc phía góc vắng, dùng độ sâu trường ảnh nông để hậu cảnh mờ, hoặc dùng diễn viên quần chúng ngồi ở những bàn lọt vào hình. Nếu quay trong giờ quán bán, có thể đặt một tấm biển nhỏ thông báo đang quay hình ở cửa và để một người trong đoàn sẵn sàng giải thích khi khách hỏi. Khách nào không muốn lọt hình thì sắp xếp cho họ ngồi chỗ khác hoặc dời góc máy.
Nhân viên quán cũng vậy: hỏi họ có muốn xuất hiện không trước khi quay họ đang pha chế. Với tên quán, logo trên ly, trên tường, hãy hỏi chủ quán có đồng ý để thương hiệu quán xuất hiện trong sản phẩm không. Có quán muốn, có quán không, và với quảng cáo của một nhãn hàng khác, thương hiệu quán lộ rõ có thể không hợp với khách hàng của bạn.
Ánh sáng trong quán: cửa kính, đèn vàng và mặt bàn
Phần lớn quán cà phê được thiết kế để khách thấy dễ chịu, không phải để máy quay thấy rõ. Đèn vàng treo thấp tạo không khí ấm nhưng để lại những vùng tối sâu trên mặt người ngồi xa đèn; cửa kính lớn mặt tiền cho nắng tràn vào một phía, phía còn lại tối. Kết quả thường gặp là một nửa khuôn mặt diễn viên sáng rực, nửa kia chìm hẳn.
Cách xử lý phổ biến là xếp diễn viên ngồi chéo góc với cửa kính để nắng thành nguồn sáng chính từ một bên, rồi dùng tấm hắt sáng hoặc một đèn mềm nhỏ phía đối diện để nâng vùng tối. Đèn trang trí của quán giữ nguyên làm điểm sáng hậu cảnh, nhìn trên hình sẽ có chiều sâu. Nếu bóng đèn quán có màu quá vàng so với nắng ngoài cửa, hỏi chủ quán có cho thay tạm bóng có màu gần nắng hơn không, và nhớ lắp trả lại.
Mặt bàn cũng là một nguồn sáng ít ai để ý. Bàn gỗ sẫm nuốt ánh sáng, bàn đá trắng hắt ngược lên mặt người ngồi, có khi đẹp, có khi làm lộ quầng mắt. Khi khảo sát, đặt tay lên mặt bàn ở vị trí diễn viên sẽ ngồi và nhìn qua máy ảnh điện thoại để thấy ánh sáng rơi thế nào. Ghi lại hướng nắng theo giờ, vì quán mặt tiền hướng đông và quán hướng tây cho ánh sáng đẹp vào hai buổi hoàn toàn khác nhau.
Chuẩn bị đồ uống đạo cụ để không đứt mạch cảnh
Đồ uống trên bàn là đạo cụ khó giữ liên tục nhất trong quán cà phê. Đá tan, bọt sữa xẹp, ly vơi dần sau mỗi đúp. Khi dựng phim, khán giả sẽ thấy ly cà phê đầy rồi vơi rồi lại đầy. Quy trình dưới đây giúp giữ mạch hình.
- Thống nhất với quán số lượng đồ uống làm đạo cụ và cách tính tiền trước ngày quay.
- Chụp ảnh ly đồ uống ở trạng thái chuẩn, ghi mức nước, vị trí ống hút, vị trí ly trên bàn.
- Dùng đá giả hoặc ly có đá ít tan cho những cảnh quay dài, nếu không cần diễn viên uống thật.
- Chuẩn bị sẵn vài ly dự phòng để thay giữa các đúp, giữ bọt sữa và lớp kem trông như mới.
- Người phụ trách đạo cụ đối chiếu ảnh chuẩn trước mỗi đúp, đặt ly lại đúng vị trí.
- Nếu diễn viên uống thật, ghi lại mức nước sau mỗi lần uống để rót bù cho khớp.
Những quán nhỏ thường không quen làm đồ uống hàng loạt cho đoàn quay. Báo trước số lượng giúp quán chuẩn bị nguyên liệu, tránh cảnh hết sữa giữa buổi.
Những câu cần hỏi chủ quán khi khảo sát
Một buổi khảo sát quán cà phê nên đi vào đúng khung giờ dự định quay, gọi một ly nước, quan sát và nói chuyện với chủ quán. Những câu hỏi dưới đây giúp tránh bất ngờ.
- Quán vắng nhất vào khung giờ nào trong ngày và ngày nào trong tuần.
- Quán có cho thuê trọn không, nếu có thì báo trước bao lâu, đóng cửa tối đa bao lâu.
- Được sắp xếp lại bàn ghế, tháo tranh trên tường, thay rèm, đổi bóng đèn không.
- Có được tắt nhạc, tạm dừng máy xay, tắt quạt trong lúc quay không.
- Có cho phép thương hiệu, logo của quán xuất hiện trong sản phẩm không.
- Ổ điện ở đâu, có đủ cho đèn quay không, chỗ đặt thiết bị gọn ở đâu.
- Nhân viên có làm việc trong lúc quay không, có muốn lọt hình không.
- Chỗ gửi xe cho đoàn, giờ nào phố trước quán đông nhất.
Ghi lại câu trả lời cùng ảnh khảo sát từng góc quán, kèm ghi chú hướng nắng qua cửa kính theo giờ. Với quán nằm ở góc phố, nắng có thể chiếu vào hai mặt khác nhau trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Thuê quán cà phê làm bối cảnh thường tính phí ra sao?
Thường có ba cách: thuê trọn quán tính theo giờ hoặc theo ca, thường bù cho doanh thu của quán; thuê một góc trong lúc quán vẫn bán; hoặc gọi đồ uống cho đoàn với buổi chụp nhỏ. Cách nào cũng cần thống nhất trước, kể cả số đồ uống làm đạo cụ.
Có được quay khách đang ngồi trong quán không?
Không nên để mặt khách lạ rõ nét trong khung hình nếu chưa xin phép. Đặt máy về phía góc vắng, dùng hậu cảnh mờ, hoặc dùng diễn viên quần chúng cho các bàn lọt hình. Nếu muốn khách xuất hiện thì xin phép và tốt nhất có xác nhận bằng văn bản.
Nhạc trong quán lọt vào phim có sao không?
Có thể gây vấn đề bản quyền khi phát hành, và làm khó việc dựng vì nhạc bị cắt ngang giữa các đúp. Khi thuê trọn quán nên tắt nhạc trong lúc thu, nhạc nền thêm ở hậu kỳ bằng bản bạn có quyền dùng. Thuê góc thì chọn chỗ xa loa.
Giờ nào quay ở quán cà phê dễ nhất?
Thường là trước giờ mở cửa buổi sáng hoặc quãng đầu giờ chiều khi quán vắng, nhưng mỗi quán một khác. Đi khảo sát đúng khung giờ dự định, hỏi chủ quán ngày nào trong tuần vắng nhất. Cảnh cần ánh sáng ban ngày thì cân nhắc thời gian quán chưa mở có đủ dài không.
Đá trong ly tan nhanh thì làm sao để các cảnh khớp nhau?
Dùng đá giả cho những cảnh không cần uống thật, chuẩn bị ly dự phòng để thay giữa các đúp, chụp ảnh ly chuẩn và đặt lại đúng vị trí trước mỗi lần quay. Nếu diễn viên uống thật thì ghi mức nước sau mỗi lần để rót bù cho khớp khi dựng.
Quán vỉa hè có cần xin phép như quán trong nhà không?
Ngoài sự đồng ý của chủ quán, quán vỉa hè nằm trên không gian công cộng nên cảnh quay có thể ảnh hưởng lối đi và người qua đường. Quay ngắn, ít thiết bị, không chắn vỉa hè. Nếu đoàn lớn hoặc quay lâu, nên hỏi chính quyền địa phương và tra quy định hiện hành.