Một bản nội quy tốt cho ê-kíp quay chụp chỉ dài một trang, được gửi trước ngày quay, được nhắc lại trong năm phút khi ê-kíp đến, và được áp dụng đúng như đã viết. Nội quy dài ba trang không ai đọc; nội quy nói miệng thì mỗi người nghe một kiểu; còn nội quy viết ra mà không áp dụng thì lần sau chẳng ai coi trọng.
Bài này giúp chủ nhà, chủ quán soạn bản nội quy đó: nên có những mục nào, viết thế nào cho rõ mà không khó chịu, gửi lúc nào, và nhắc ra sao khi có người làm sai. Phần cuối có khung mười mục để bạn chép, điền theo không gian của mình. Nội quy không thay cho hợp đồng; nó là phần sinh hoạt hằng giờ, còn chuyện phí, cọc và bồi thường thuộc về hợp đồng.
Vì sao cần nội quy viết thay vì dặn miệng
Ê-kíp quay chụp là một tập thể thay đổi liên tục. Người đến khảo sát, người ký thoả thuận với bạn và những người thực sự có mặt trong ngày quay thường không trùng nhau. Bạn dặn kỹ người trợ lý sản xuất rằng không ai được lên tầng ba, nhưng anh thợ điện đến sau, chưa từng nghe câu đó, vẫn đi lên tìm ổ cắm. Không ai cố tình sai; thông tin chỉ không đi đến người cần biết.
Một trang nội quy viết sẵn giải quyết điều này. Người liên lạc chính chuyển nó vào nhóm chat của ê-kíp, mỗi người đều đọc được trước khi đến. Bạn có thể in thêm một bản dán ở vùng nghỉ của ê-kíp. Khi có người làm sai, bạn không phải tranh luận ai đã nói gì với ai, chỉ cần chỉ vào dòng đã viết.
Nội quy viết còn giúp chính bạn nhất quán. Chủ nhà mới cho thuê hay dễ dãi với ê-kíp vui vẻ và khó tính với ê-kíp lạnh lùng. Có nội quy, mọi ê-kíp được đối xử giống nhau, và bạn không phải quyết định lại từ đầu mỗi lần có câu hỏi như có cho hút thuốc ngoài ban công không.
Mười mục nên có trong một trang nội quy
Danh sách dưới là khung chung. Bạn bỏ mục không cần, thêm mục riêng của không gian mình. Mỗi mục nên viết một hai câu, đủ rõ để người chưa từng đến nhà cũng hiểu.
- Giờ giấc. Giờ sớm nhất được vào, giờ muộn nhất phải ra hẳn, kể cả thời gian dọn dẹp. Giờ lố tính thế nào thì ghi theo hợp đồng.
- Khu vực. Phòng được dùng, lối đi, vùng nghỉ, vùng cấm. Gọi tên phòng cụ thể, có thể kèm một sơ đồ vẽ tay.
- Số người. Tối đa bao nhiêu người có mặt cùng lúc trong nhà. Khách mời, người đi theo diễn viên cũng tính.
- Hút thuốc. Có cho hay không; nếu có thì ở đâu, đặt gạt tàn ở đâu. Thuốc lá điện tử cũng ghi rõ.
- Ăn uống. Ăn ở đâu, không ăn trong phòng nào, đồ uống có màu như cà phê, nước ngọt không để gần vải bọc, sàn gỗ.
- Đồ đạc. Đồ nào được dời, ai được dời, phải nhấc chứ không kéo lê, chụp ảnh vị trí trước khi dời và trả lại đúng chỗ.
- Điện nước. Ổ cắm nào được dùng, tủ aptomat ở đâu, ai được động vào; không dùng bếp, máy giặt của nhà nếu không thoả thuận.
- Tiếng ồn và trật tự. Không nói lớn ở cổng, không mở loa ngoài giờ quay, xe không đỗ chắn lối hàng xóm.
- Rác. Ê-kíp mang rác của mình đi khi về, phân loại rác thức ăn, không bỏ vào thùng rác của gia đình.
- Người liên lạc. Tên người trực của nhà và người liên lạc chính của ê-kíp, mọi yêu cầu phát sinh đi qua hai người này.
Nếu không gian của bạn có đặc thù, như nhà gỗ sợ lửa, căn hộ có quy định của toà nhà, quán có khách quen ngồi góc trong, hãy thêm một mục riêng và đặt nó lên đầu danh sách.
Viết sao cho rõ mà không khó nghe
Nói việc cần làm, kèm lý do ngắn. Thay vì viết "cấm hút thuốc", hãy viết "không hút thuốc trong nhà và sân trước vì nhà có trẻ nhỏ; khu hút thuốc ở cuối sân sau". Lý do khiến người đọc dễ chấp nhận, còn chỉ dẫn chỗ được làm khiến họ không phải lén lút.
Dùng con số thay vì chữ chung chung. "Ra khỏi nhà trước chín giờ tối" rõ hơn "không ở quá muộn". "Tối đa mười lăm người" rõ hơn "không quá đông". Con số cũng là thứ dễ đối chiếu khi có tranh cãi.
Giọng lịch sự, ngôi thứ hai. Viết như đang nói chuyện với khách: "các bạn vui lòng", "nhờ ê-kíp". Tránh giọng ra lệnh hay giọng nghi ngờ. Ê-kíp là khách thuê, không phải người cần bị quản thúc.
Không viết điều bạn sẽ không áp dụng. Nếu bạn biết mình sẽ không bắt ê-kíp ra về đúng chín giờ khi họ còn đang quay dở cảnh cuối, đừng viết chín giờ. Viết giờ thật, kèm cách tính giờ lố. Một dòng nội quy không được áp dụng làm yếu cả những dòng khác.
Một trang là giới hạn. Nếu nội quy dài quá một trang, nghĩa là bạn đang viết hợp đồng vào nội quy. Chuyển phần tiền, cọc, bồi thường sang hợp đồng, nội quy chỉ giữ chuyện sinh hoạt.
Gửi, nhắc và xác nhận nội quy
Một bản nội quy chỉ có tác dụng khi đến được tay người có mặt trong ngày quay. Trình tự dưới giúp bạn chắc điều đó.
- Gửi nội quy cho người liên lạc chính ngay khi chốt lịch, cùng lúc với hợp đồng hoặc tin nhắn xác nhận thoả thuận.
- Nhờ người liên lạc xác nhận đã chuyển cho toàn bộ ê-kíp, kể cả người đến sau như thợ điện, thợ trang điểm, diễn viên.
- Một ngày trước buổi quay, nhắn lại hai ba dòng quan trọng nhất, ví dụ giờ vào, chỗ đỗ xe, vùng cấm.
- In một bản dán ở vùng nghỉ của ê-kíp và một bản ở cửa nhà vệ sinh dùng chung, nơi ai cũng đi qua trong ngày.
- Khi ê-kíp đến, dành năm phút đi một vòng với người liên lạc và những người phụ trách bộ phận, chỉ tận nơi các vùng cấm và tủ điện.
- Cuối ngày, trước khi ê-kíp về, đi lại một vòng cùng người liên lạc để kiểm tra rác, đồ đạc, cửa nẻo theo đúng nội quy.
Giữ tin nhắn có nội quy và xác nhận của ê-kíp. Nếu có việc phải trao đổi về sau, đó là bằng chứng họ đã biết.
Khi ê-kíp làm sai nội quy: nhắc thế nào cho hiệu quả
Dù chuẩn bị kỹ đến đâu, sẽ có lúc ai đó trong ê-kíp làm sai: một người hút thuốc ở ban công, một chiếc ghế bị kéo lê, một nhóm ngồi ăn trong phòng khách. Cách phản ứng của bạn quyết định không khí của cả ngày còn lại. Phản ứng lớn tiếng trước cả đoàn khiến mọi người căng thẳng, còn im lặng thì sai sót sẽ lặp lại và cuối ngày bạn bực bội.
Nguyên tắc chung là nhắc sớm, nhắc riêng, nhắc qua người liên lạc chính. Khi thấy việc sai, đến gặp người liên lạc, nói ngắn gọn điều bạn thấy và dòng nội quy liên quan. Họ là người có trách nhiệm với ê-kíp và biết nói với đồng nghiệp thế nào cho phù hợp. Chỉ khi việc sai có thể gây nguy hiểm ngay, như ai đó đặt chân đèn sát rèm gần nguồn nhiệt, hay trẻ nhỏ nhà bạn sắp chạy vào khu dây điện, bạn mới nên lên tiếng trực tiếp.
Nếu một việc sai lặp lại nhiều lần sau khi đã nhắc, hoặc gây hư hỏng, ghi lại thời gian, chụp ảnh và trao đổi với người liên lạc ngay trong ngày, đừng đợi đến lúc thanh toán. Những trường hợp nghiêm trọng như vào phòng cấm, quay những cảnh không có trong thoả thuận, bạn có quyền yêu cầu dừng phần việc đó. Cách xử lý tiền cọc và bồi thường trong các tình huống này nằm ở hợp đồng; nội quy chỉ giúp bạn có căn cứ rõ ràng để nói.
Nội quy riêng cho quán đang mở cửa và căn hộ chung cư
Quán cà phê, quán ăn cho thuê bối cảnh trong lúc vẫn bán hàng cần thêm vài dòng về khách. Ví dụ: ê-kíp không xin khách đang ngồi đổi chỗ mà phải qua nhân viên quán; không quay rõ mặt khách khi chưa được đồng ý; không chiếm lối đi từ quầy ra bàn; giữ âm lượng trao đổi thấp. Quán cũng nên ghi rõ những bàn và khu vực vẫn dành cho khách, để ê-kíp không vô tình dựng đèn ngay cạnh một bàn có người. Chuyện vừa bán vừa cho quay có bài riêng trong danh mục này.
Căn hộ chung cư thì nội quy của bạn phải khớp với quy định của toà nhà. Hỏi ban quản lý những điều toà nhà yêu cầu, như giờ được chở hàng bằng thang máy, nơi đỗ xe cho khách, việc đăng ký danh sách người ra vào, quy định về tiếng ồn sau một giờ nhất định. Chép những điều đó vào nội quy của bạn, ghi rõ là quy định của toà nhà. Ê-kíp làm sai quy định toà nhà thì người bị nhắc nhở hoặc phạt thường là chủ căn hộ, không phải ê-kíp.
Với nhà phố trong hẻm nhỏ, thêm một dòng về xe: xe chở thiết bị chỉ đậu để dỡ đồ rồi đi chỗ khác, xe máy của ê-kíp để ở đâu, không đậu trước cửa nhà hàng xóm. Phần lớn phàn nàn từ hàng xóm bắt đầu từ chuyện xe cộ, không phải từ chuyện quay phim.
Thêm vài dòng cho buổi quay đêm và quay nhiều ngày
Buổi quay kéo qua tối hoặc kéo dài nhiều ngày làm phát sinh những chuyện mà nội quy một buổi ban ngày chưa tính tới. Nếu nhận kiểu lịch này, bổ sung các dòng sau vào bản nội quy gửi ê-kíp.
- Giờ yên lặng của khu phố: sau một giờ nhất định thì không nói chuyện ở cổng, không đóng sập cửa xe, không chạy máy phát gần nhà hàng xóm.
- Đèn chiếu ra ngoài: đèn lớn đặt ngoài cửa sổ hay ngoài sân không được rọi thẳng vào nhà bên cạnh, nhất là phòng ngủ.
- Để thiết bị qua đêm: thiết bị để lại ở đâu, ai giữ chìa khoá phòng đó, gia đình không chịu trách nhiệm trông giữ nếu không có thoả thuận riêng.
- Bố trí đã dựng: phần set dựng dang dở có được giữ nguyên qua đêm không, gia đình có được đi qua, dùng phòng đó buổi tối không.
- Vệ sinh cuối mỗi ngày: dù quay tiếp hôm sau, rác thức ăn vẫn phải mang đi trong ngày để tránh kiến, chuột và mùi.
- Người trực ban đêm: nếu ê-kíp làm sau giờ gia đình đi ngủ, ai là người của nhà còn thức và được gọi khi cần.
Với lịch nhiều ngày, nên hẹn một lần kiểm tra ngắn cuối mỗi ngày thay vì chỉ kiểm vào ngày cuối. Phát hiện hư hỏng sớm thì dễ biết do cảnh nào, ai làm, và dễ xử lý hơn nhiều so với lúc ê-kíp đã thu dọn về hết.
Câu hỏi thường gặp
Nội quy có giá trị ràng buộc như hợp đồng không?
Nội quy tự nó là văn bản thoả thuận về sinh hoạt. Để có căn cứ chắc hơn, hãy ghi trong hợp đồng hoặc tin nhắn xác nhận rằng ê-kíp đã nhận và đồng ý tuân theo nội quy kèm theo. Việc lớn liên quan đến tiền nên để luật sư soát hợp đồng.
Có nên cho hút thuốc ở khu vực ngoài trời không?
Tuỳ gia đình bạn. Nếu cho, chỉ định một chỗ cụ thể, xa cửa sổ và xa vật dễ cháy, đặt sẵn gạt tàn có nước hoặc cát. Không chỉ định chỗ thì người hút sẽ tự tìm chỗ, thường là chỗ bạn không muốn nhất như ban công hay cầu thang.
Ê-kíp muốn quay thêm giờ so với nội quy thì xử lý thế nào?
Đồng ý hay không là quyền của bạn. Nếu đồng ý, xác nhận bằng tin nhắn số giờ thêm và cách tính phí theo hợp đồng, trước khi qua giờ cũ. Đừng để qua giờ rồi mới bàn, vì lúc đó ai cũng mệt và dễ tranh cãi.
Có cần nội quy riêng cho từng ê-kíp không?
Không cần. Một bản nội quy chung cho không gian của bạn là đủ, thêm vài dòng riêng nếu ê-kíp có cảnh đặc biệt như dùng nước, nến hay quay đêm. Giữ một bản gốc và cập nhật sau mỗi lần cho thuê nếu phát hiện điều mới cần ghi.
Làm sao để nội quy không bị coi là khó tính?
Viết ngắn, kèm lý do, chỉ chỗ được làm thay vì chỉ cấm, và đối xử với ê-kíp như khách. Phần lớn ê-kíp chuyên nghiệp thích làm việc với chủ nhà có nội quy rõ, vì họ không phải đoán ý và không lo bị trách vô cớ.
Trẻ con trong nhà có được xem ê-kíp quay không?
Có thể, nếu ê-kíp đồng ý và có người lớn đi kèm, đứng ở chỗ ê-kíp chỉ định. Khu vực có dây điện, chân đèn và thiết bị nặng không phải chỗ cho trẻ chạy nhảy. Nhiều gia đình chọn cho trẻ xem một lúc rồi đưa đi chơi chỗ khác.