Sân thượng là bối cảnh của những cảnh nhân vật cần khoảng trời: tâm sự lúc hoàng hôn, đứng một mình nhìn thành phố lên đèn, phơi quần áo buổi sáng, hay một cảnh đánh nhau trên nóc nhà. Ở các thành phố đông đúc, sân thượng là nơi hiếm hoi có đường chân trời rộng, nên ê-kíp phim, MV và nhiếp ảnh rất ưa.
Nhưng sân thượng cũng là nơi rủi ro nhất trong các loại không gian ở bài này. Gió mạnh, nắng gắt, lan can thấp, mặt sàn chống thấm trơn khi ướt và lối lên thường là cầu thang hẹp. Bài này nói về các kiểu sân thượng, cách đọc gió nắng, nguyên tắc an toàn không được thương lượng và chuyện xin phép với từng loại công trình.
Các kiểu sân thượng và cảnh hợp với từng kiểu
Sân thượng nhà phố thường nhỏ, có bồn nước, dây phơi đồ, vài chậu cây và mái tôn che một góc. Đây là bối cảnh đời thường rất thật cho cảnh gia đình, cảnh cô cậu học trò lên sân thượng trốn học bài, cảnh hàng xóm nói chuyện qua bức tường thấp. Tầm nhìn là mái nhà san sát và dây điện, đúng chất thành phố Việt Nam.
Sân thượng chung cư cũ thường rộng, có lan can thấp, bồn nước lớn, tầm nhìn xa hơn. Nó hợp với cảnh mang màu cũ, cảnh nhân vật cô đơn, cảnh MV nhuốm hoài niệm. Sân thượng tòa nhà cao tầng hiện đại cho tầm nhìn toàn cảnh thành phố, hợp cảnh doanh nhân, cảnh lãng mạn, quảng cáo cao cấp, nhưng thường là khu vực kỹ thuật với nhiều quy định của ban quản lý.
Sân thượng của quán cà phê hay nhà hàng đã được thiết kế cho khách ngồi: có lan can chắc chắn, có đèn, có mái che. Thủ tục với chủ quán thường đơn giản hơn với ban quản lý tòa nhà, nhưng phải tính đến khách của quán và giờ kinh doanh. Chọn kiểu sân thượng nào nên xuất phát từ nhân vật và cảm xúc cảnh, rồi mới tính đến tầm nhìn đẹp đến đâu.
An toàn trên sân thượng: những điều không thương lượng
Mọi buổi quay trên sân thượng nên bắt đầu bằng việc người phụ trách an toàn đi một vòng và phổ biến cho cả đoàn. Những nguyên tắc dưới đây áp dụng bất kể sân thượng đẹp đến đâu và cảnh quan trọng đến mức nào.
- Không ai đứng, ngồi trên lan can, tường rào hay mép sân thượng, kể cả diễn viên để lấy cảnh đẹp.
- Kiểm độ chắc của lan can trước khi quay; lan can thấp hoặc lung lay thì khoanh khu vực sát đó lại.
- Mọi chân đèn, giàn, tấm hắt sáng, ô che phải được buộc hoặc đè bao cát; gió trên cao mạnh hơn dưới đất nhiều.
- Không bước lên mái tôn, mái kính, nắp bồn nước hay tấm lấy sáng; những bề mặt này không chịu được người.
- Không để thiết bị, cốc nước, đồ cá nhân gần mép, vật rơi từ trên cao xuống đường có thể gây tai nạn cho người bên dưới.
- Có mưa, sấm sét hoặc gió giật mạnh thì dừng quay và đưa người, thiết bị xuống.
- Cảnh cần cảm giác chênh vênh thì tạo bằng góc máy, ống kính và dựng phim, không đưa diễn viên ra mép thật.
- Trường hợp hiếm phải quay sát mép, chỉ làm khi có đơn vị chuyên môn về an toàn trên cao lắp đặt và giám sát.
Đây là danh mục không có ngoại lệ "chỉ một đúp thôi". Rất nhiều tai nạn khi quay chụp ngoài trời bắt đầu bằng câu đó.
Gió, nắng và giờ đẹp trên cao
Gió là biến số lớn nhất. Gió trên sân thượng làm tóc diễn viên bay loạn, váy áo phồng, micro dính tiếng gió, tấm hắt sáng biến thành cánh buồm. Khảo sát vào cùng mùa với ngày quay, hỏi chủ nhà hướng gió thường đến từ đâu, và chuẩn bị bông chắn gió cho micro, kẹp tóc, kẹp áo.
Giữa trưa gần như không quay được. Sàn sân thượng hấp nhiệt, nắng chiếu thẳng tạo bóng cứng dưới mắt và mũi, diễn viên nheo mắt. Phần lớn đoàn chọn sáng sớm hoặc cuối chiều. Cảnh hoàng hôn trên sân thượng rất đẹp nhưng kéo dài ngắn, cần chuẩn bị máy và diễn viên sẵn sàng trước.
Cảnh đêm cần thêm ánh sáng. Đèn thành phố phía xa đẹp nhưng không đủ chiếu sáng diễn viên. Cần mang đèn lên, và nhớ rằng sân thượng thường không có ổ điện, phải kéo điện từ tầng dưới hoặc dùng đèn chạy pin. Việc kéo điện cần người có chuyên môn, dây không được vắt qua lối đi và cầu thang.
Chọn hướng nhìn theo hướng mặt trời. Muốn diễn viên đứng ngược sáng với mặt trời lặn phía sau, cần biết hướng tây của sân thượng nhìn ra cảnh gì. Có sân thượng nhìn ra hướng tây toàn là tường tòa nhà khác. Ứng dụng xem hướng mặt trời trên điện thoại giúp kiểm điều này ngay khi khảo sát.
Xin phép theo từng loại công trình
Sân thượng thuộc quyền của ai thì xin người đó. Đây là chỗ nhiều đoàn nhầm, nhất là với chung cư.
| Loại công trình | Ai có quyền cho phép | Lưu ý |
|---|---|---|
| Nhà phố riêng | Chủ nhà | Hỏi thêm hàng xóm sát bên nếu cảnh lọt sang nhà họ |
| Chung cư cũ | Ban quản lý hoặc tổ dân phố, tuỳ nơi | Sân thượng là phần chung của cư dân, chủ một căn hộ không đủ quyền cho phép |
| Tòa nhà cao tầng mới | Ban quản lý tòa nhà | Thường là khu kỹ thuật, có quy định chặt về an toàn và giờ lên xuống |
| Quán cà phê, nhà hàng trên sân thượng | Chủ quán | Tính đến khách, giờ kinh doanh và thương hiệu quán |
| Khách sạn | Bộ phận phụ trách của khách sạn | Thường có thủ tục riêng và phí, khách lưu trú không được lên quay |
Với flycam xuất phát từ sân thượng, đó là một chuyện khác hẳn: có quy định riêng về giấy phép bay và vùng cấm bay. Phần này được nói ở danh mục quay chụp nơi công cộng và flycam; ở đây chỉ nhắc rằng có sân thượng không có nghĩa là được bay.
Đưa đồ lên và xuống sân thượng
Lối lên sân thượng thường là cầu thang cuối cùng, hẹp và dốc nhất trong nhà, đôi khi chỉ là thang sắt và một ô cửa nhỏ. Chuẩn bị chở đồ kỹ giúp tránh cả tai nạn lẫn hư hại cho công trình.
- Khảo sát lối lên: kích thước ô cửa, độ dốc cầu thang, có thang máy lên tới tầng nào.
- Chọn thiết bị gọn: đèn nhỏ, chân đèn nhẹ, tấm hắt sáng gấp được, bao cát mang lên rỗng rồi đổ cát hoặc nước ở trên nếu được phép.
- Chia đồ thành phần vừa sức một người, không ôm đồ che tầm mắt khi lên thang.
- Có người ở trên nhận đồ và sắp xếp ngay vào khu gọn, xa mép sân thượng.
- Không kéo đồ bằng dây từ dưới đất lên ngoài mặt tiền nếu không có người chuyên môn và khoanh vùng an toàn bên dưới.
- Khi xuống, kiểm lại toàn bộ sân thượng: không để quên kẹp, băng keo, nắp ống kính, vật nhỏ có thể bị gió thổi rơi xuống đường.
Nhiều sân thượng có lớp chống thấm trên sàn. Kéo lê chân giàn hay thùng sắt có thể làm rách lớp này và gây thấm cho tầng dưới, một hư hỏng chủ nhà chỉ phát hiện sau cơn mưa đầu tiên. Lót tấm đệm dưới thiết bị nặng.
Dàn cảnh trên sân thượng mà không mang cả xe đạo cụ
Đồ có sẵn là đạo cụ tốt nhất. Dây phơi đồ, bồn nước inox, chậu cây kiểng, mấy chiếc ghế nhựa cũ, lồng chim treo ở góc là những thứ khán giả gắn ngay với sân thượng Việt Nam. Thay vì dọn sạch rồi bày lại, người phụ trách đạo cụ chỉ cần sắp xếp lại cho gọn trong khung, đổi vài bộ quần áo trên dây phơi cho hợp nhân vật.
Quần áo trên dây phơi kể chuyện. Đồng phục học sinh kể có con đi học, áo bảo hộ kể có người làm công trường, tã trẻ em kể gia đình mới có em bé. Mượn quần áo của chủ nhà để phơi lên hình thì phải hỏi; thường đoàn mang quần áo đạo cụ của mình và kẹp chắc vì gió.
Đèn dây và đèn lồng cho cảnh tối. Một dây đèn bóng tròn nhỏ hay vài chiếc đèn lồng giấy treo trên dây phơi biến sân thượng thành nơi hẹn hò hay buổi tiệc nhỏ. Đèn dạng này nên chạy pin, dây buộc chắc vào chỗ cố định, không vắt ngang lối đi và không treo lên bồn nước hay ống kỹ thuật.
Giấu những thứ phá hình. Máy nóng điều hoà, ăng-ten, ống nước nhựa mới, thùng xốp trồng rau là những thứ khó dời. Chọn góc máy né chúng hoặc đặt chậu cây, tấm vải che phía trước. Không tháo, không dời thiết bị kỹ thuật của toà nhà, kể cả khi chúng xấu.
Hàng xóm, người bên dưới và trả lại sân thượng
Sân thượng nhìn sang sân thượng và cửa sổ của nhà bên. Đặt máy hướng ra phố đẹp nhưng có thể vô tình quay vào nhà người khác đang sinh hoạt. Trước khi quay, nhìn kỹ khung hình xem có cửa sổ, ban công nhà khác lọt vào không; nếu có, đổi góc hoặc xin phép. Đừng quay vào phòng riêng của người khác, kể cả khi họ ở xa.
Người bên dưới cũng cần được nghĩ tới. Tiếng nhạc phát cho diễn viên nhảy trên sân thượng vang xa hơn ta tưởng, nhất là buổi tối. Tiếng bước chân, kéo đồ trên sàn mái truyền xuống tầng dưới rõ ràng. Thống nhất giờ quay với chủ nhà, giữ âm lượng ở mức chấp nhận được và kết thúc đúng giờ đã hẹn.
Khi trả lại, sân thượng phải sạch như lúc nhận: không còn băng keo trên sàn, không còn bao cát, không rác. Chậu cây, dây phơi, bàn ghế đã dời đặt lại đúng chỗ theo ảnh chụp hiện trạng. Chủ nhà phát hiện cây cảnh bị gãy hay chậu bị nứt sau khi đoàn về là chuyện để lại ấn tượng rất xấu, dù đó chỉ là một chậu cây nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Quay trên sân thượng chung cư cần xin phép ai?
Sân thượng chung cư là phần sở hữu chung, nên cần ban quản lý tòa nhà hoặc đơn vị quản lý chung đồng ý, không phải chủ một căn hộ cho là được. Hỏi quy định về giờ lên xuống, an toàn và có phí hay không. Chung cư cũ có nơi do tổ dân phố quản lý.
Làm sao để diễn viên trông như đứng sát mép mà vẫn an toàn?
Tạo cảm giác bằng góc máy, ống kính và cách dựng: đặt máy thấp nhìn lên, dùng ống tele nén khoảng cách, hoặc quay diễn viên ở khu an toàn rồi ghép cảnh toàn. Không đưa người ra mép thật. Trường hợp hiếm bắt buộc thì phải có đơn vị chuyên môn an toàn trên cao.
Gió mạnh trên sân thượng thì xử lý thế nào?
Buộc hoặc đè bao cát cho mọi chân đèn, tấm hắt và ô che, dùng bông chắn gió cho micro, kẹp tóc và trang phục cho diễn viên. Khảo sát cùng mùa với ngày quay để biết hướng gió. Gió giật mạnh hoặc có dông thì dừng quay và đưa người, thiết bị xuống.
Giờ nào quay sân thượng đẹp nhất?
Thường là sáng sớm và cuối chiều, khi nắng xiên và dịu, cùng quãng hoàng hôn ngắn ngủi. Giữa trưa nắng gắt, sàn nóng và bóng cứng nên ít đoàn chọn. Cảnh đêm đẹp nhờ đèn thành phố nhưng cần mang thêm đèn chiếu sáng diễn viên.
Có được phóng flycam từ sân thượng không?
Flycam có quy định riêng về giấy phép bay và vùng cấm bay, không phụ thuộc vào việc bạn được phép lên sân thượng. Tra quy định hiện hành, hỏi cơ quan có thẩm quyền và chủ công trình trước. Đừng xem quyền dùng sân thượng là quyền được bay.
Làm sao để không làm hỏng sàn chống thấm của sân thượng?
Lót tấm đệm dưới chân giàn, thùng thiết bị và bao cát, không kéo lê đồ nặng trên sàn, không dán băng keo loại khó bóc. Hỏi chủ nhà khu nào mới làm chống thấm. Sau khi quay, kiểm sàn và báo ngay nếu thấy vết rách để xử lý trước mùa mưa.