Biết từ chối là kỹ năng quan trọng nhất của một chủ nhà cho thuê bối cảnh, quan trọng hơn cả biết định giá. Một lượt cho thuê sai người có thể khiến nhà bạn hư hỏng, hàng xóm mất lòng, hình ảnh ngôi nhà gắn với một sản phẩm bạn không muốn, hoặc đơn giản là mất tiền vào một chiêu lừa. Khoản phí của một ngày quay hiếm khi bù được những thứ đó.
Bài này liệt kê những dấu hiệu thường gặp ở các yêu cầu thuê nên được xem xét kỹ hoặc từ chối: danh tính mập mờ, nội dung không rõ hay không phù hợp, các chiêu lừa về tiền, yêu cầu vượt sức chứa của nhà, và thái độ làm việc báo trước rắc rối. Phần cuối là cách nói không lịch sự, rõ ràng, để bạn vẫn giữ được tiếng tốt với những ê-kíp tử tế.
Danh tính mập mờ
Bạn sắp để một nhóm người lạ vào nhà cả ngày. Biết rõ họ là ai không phải là đòi hỏi quá đáng; ê-kíp tử tế hiểu điều đó và thường chủ động cung cấp.
- Người liên hệ không chịu nói tên đầy đủ, tên ê-kíp hay công ty, chỉ dùng tài khoản mạng xã hội mới lập, không có hoạt động trước đó.
- Không cho biết sản phẩm là gì, dùng vào đâu, với lý do "bí mật dự án" nhưng cũng không có thoả thuận bảo mật nào để đổi lại.
- Người đến khảo sát và người ký thoả thuận khác nhau, và không ai giải thích quan hệ giữa họ.
- Không đồng ý để lại bất kỳ giấy tờ tuỳ thân hay thông tin công ty nào, kể cả khi bạn đề nghị theo cách lịch sự.
- Hẹn khảo sát vào buổi tối muộn, hoặc yêu cầu khảo sát khi gia đình đi vắng hết.
- Không có bất kỳ người quen chung, sản phẩm trước đó hay đánh giá nào để bạn tham khảo.
Một dấu hiệu đơn lẻ chưa có nghĩa là xấu; sinh viên làm phim lần đầu có thể chưa có sản phẩm trước đó. Nhưng khi nhiều dấu hiệu cùng xuất hiện, hãy dừng lại. Xin thêm thông tin, hỏi người quen trong nghề, hoặc từ chối.
Nội dung quay không phù hợp với gia đình bạn
Không nói rõ cảnh quay. Ê-kíp có quyền giữ kín chi tiết kịch bản, nhưng bạn có quyền biết những cảnh nào diễn ra trong nhà mình ở mức chung: có cảnh bạo lực, cảnh nhạy cảm, cảnh dùng chất cấm làm đạo cụ hay không. Ê-kíp lảng tránh hoàn toàn câu hỏi này là dấu hiệu đáng lo.
Nội dung đi ngược giá trị gia đình bạn. Mỗi gia đình có ngưỡng riêng. Có nhà không muốn ngôi nhà của mình xuất hiện trong phim kinh dị, có nhà không muốn gắn với quảng cáo một loại sản phẩm nào đó. Đây là lựa chọn chính đáng, không cần giải thích dài.
Nội dung có thể vi phạm pháp luật. Yêu cầu quay những cảnh có dấu hiệu trái pháp luật, xúc phạm người khác, hay quay để dựng chuyện sai sự thật về một người có thật là những trường hợp nên từ chối ngay. Nhà bạn xuất hiện trong sản phẩm đó cũng có thể kéo bạn vào rắc rối.
Mục đích không phải quay phim. Có những yêu cầu "thuê để quay" nhưng thực chất là tổ chức tiệc, sự kiện đông người, hoặc ở qua đêm. Nếu số người, giờ giấc và thiết bị không khớp với một buổi quay, hãy hỏi thẳng.
Đổi nội dung vào phút chót. Ê-kíp đã thống nhất một kiểu cảnh nhưng đến ngày quay lại muốn thêm cảnh khác hẳn. Bạn có quyền chỉ cho phép đúng phạm vi đã thống nhất.
Những chiêu lừa về tiền hay gặp
Việc cho thuê không gian, giống như cho thuê nhà hay bán đồ cũ trên mạng, cũng là mục tiêu của các chiêu lừa quen thuộc. Phổ biến nhất là chuyển khoản dư rồi đòi hoàn: người thuê báo đã chuyển nhầm số tiền lớn hơn, gửi ảnh chụp màn hình giao dịch, nhờ bạn chuyển lại phần dư. Ảnh đó có thể là giả, hoặc khoản tiền vào tài khoản bạn đến từ một nguồn bất hợp pháp. Nguyên tắc là chỉ tin số dư thật trong tài khoản của bạn, kiểm tra trực tiếp trong ứng dụng ngân hàng, không tin ảnh chụp, và không chuyển trả khi chưa xác minh với ngân hàng.
Chiêu thứ hai là gửi đường dẫn lạ để "nhận cọc", "xác nhận hợp đồng" hay "đăng ký lịch quay", yêu cầu bạn đăng nhập ngân hàng hoặc nhập mã xác thực. Không ai cần mã xác thực ngân hàng của bạn để chuyển tiền cho bạn. Chiêu thứ ba là xin bạn chuyển trước một khoản "phí đăng ký địa điểm", "phí bảo hiểm sản xuất" để được nhận lịch quay; đây là đảo ngược hoàn toàn dòng tiền thông thường, bên thuê mới là bên trả tiền.
Dạng ít tinh vi hơn nhưng vẫn gây thiệt hại là hẹn trả sau: quay xong rồi chuyển, rồi biến mất. Ê-kíp lần đầu làm việc, không có người giới thiệu, không chịu đặt cọc, thì rủi ro này cao. Cơ chế đặt cọc và thời điểm thanh toán có bài chi tiết ở danh mục hợp đồng của trang; điều cần nhớ ở đây là đừng ngại yêu cầu.
Yêu cầu vượt sức chịu đựng của ngôi nhà
Có những ê-kíp hoàn toàn đàng hoàng nhưng nhu cầu của họ vượt quá điều ngôi nhà và gia đình bạn chịu được. Nói không trong những trường hợp này là bảo vệ cả hai bên.
| Yêu cầu | Vì sao đáng lo | Có thể đề nghị thay thế |
|---|---|---|
| Số người vượt xa không gian | Chen chúc, va chạm đồ đạc, nguy cơ an toàn, phiền hàng xóm | Giới hạn số người cùng lúc, phần còn lại chờ ở chỗ khác |
| Dùng lửa, khói, pháo hoa trong nhà | Nguy cơ cháy, kích hoạt báo cháy, ám mùi lâu | Hiệu ứng làm ở hậu kỳ, hoặc quay phần đó ở nơi khác |
| Sửa chữa, đục khoan, sơn lại | Hư hỏng lâu dài, khó trả nguyên trạng | Dựng vách tạm, chân đỡ, phông che |
| Thiết bị quá nặng lên sàn yếu, sân thượng cũ | Kết cấu có thể không chịu được | Thiết bị nhẹ hơn hoặc đổi vị trí quay |
| Quay liên tục nhiều ngày, nhiều đêm | Gia đình kiệt sức, hàng xóm khó chịu | Chia lịch, nghỉ giữa các ngày, không quay đêm |
| Diễn viên là trẻ nhỏ mà không có người giám hộ đi kèm | Trách nhiệm an toàn với trẻ trong nhà bạn | Yêu cầu người giám hộ có mặt suốt buổi |
Với những yêu cầu liên quan đến kết cấu nhà hay an toàn cháy nổ, nếu bạn không chắc, hãy coi câu trả lời là không. Một người có chuyên môn xem xét trước sẽ tốn thời gian, nhưng một sự cố thì tốn hơn nhiều.
Thái độ làm việc báo trước rắc rối
Mặc cả gay gắt từng khoản nhỏ. Thương lượng là bình thường, nhưng ê-kíp mặc cả từng chai nước, từng nửa giờ, và chê bai không gian để ép giá thường cũng là ê-kíp khó làm việc trong ngày quay và khi trả nhà.
Không chịu viết gì ra. Từ chối ký thoả thuận, từ chối xác nhận nội quy bằng tin nhắn, chỉ muốn "nói miệng cho nhanh". Không có giấy tờ là không có căn cứ khi có chuyện.
Coi nhẹ yêu cầu của bạn. Khi bạn nói phòng ngủ là vùng cấm mà họ cười xoà "để xem", khi bạn hỏi về an toàn mà họ gạt đi. Thái độ trong buổi khảo sát thường là thái độ trong ngày quay.
Thúc ép quá gấp. Đòi trả lời trong vài phút, đòi quay ngay ngày mai, không cho bạn thời gian hỏi gia đình. Gấp thật đôi khi xảy ra trong nghề, nhưng ép bạn bỏ qua mọi bước chuẩn bị thì không nên chấp nhận.
Đã có tiếng xấu. Nếu người quen trong nghề hoặc chủ nhà khác kể về ê-kíp này với trải nghiệm không tốt, hãy coi trọng thông tin đó.
Khi chỉ cần thêm điều kiện thay vì từ chối
Không phải yêu cầu nào có điểm đáng lo cũng phải nhận câu trả lời không. Rất nhiều trường hợp nằm ở vùng giữa: ê-kíp đàng hoàng nhưng muốn nhiều hơn mức bạn thoải mái, hoặc ê-kíp mới nên chưa có gì để bạn tham khảo. Ở vùng này, thêm điều kiện thường là cách tốt hơn từ chối, vì bạn vẫn giữ được lượt thuê mà rủi ro nằm trong tầm kiểm soát.
Một số điều kiện hay dùng: đặt cọc cao hơn mức thường cho ê-kíp lần đầu làm việc; giới hạn số người có mặt cùng lúc; chỉ cho dùng một hai phòng thay vì cả nhà; không quay sau một giờ nhất định; yêu cầu người phụ trách an toàn có mặt nếu có cảnh dùng nước hay nến; yêu cầu gửi trước danh sách thiết bị và thành viên. Ê-kíp chấp nhận những điều kiện hợp lý như vậy thường là ê-kíp bạn có thể yên tâm.
Phản ứng của ê-kíp trước điều kiện cũng là một phép thử. Ê-kíp tử tế sẽ cân nhắc, thương lượng một vài điểm, rồi đồng ý hoặc lịch sự tìm chỗ khác. Ê-kíp có vấn đề thường phản ứng bằng cách gây áp lực, chê bai, hoặc đồng ý hết cho nhanh rồi đến ngày quay làm khác. Với trường hợp cuối, thoả thuận bằng văn bản và người trực tại nhà là hai thứ giúp bạn giữ được điều kiện đã đặt.
Cách từ chối lịch sự và rõ ràng
Từ chối không cần gay gắt và không cần giải thích hết. Mục tiêu là kết thúc rõ, giữ thiện cảm, và không để lại khe hở cho việc nài nỉ kéo dài.
- Trả lời sớm, không để ê-kíp chờ. Họ cần thời gian tìm bối cảnh khác, và một lời từ chối nhanh được đánh giá cao hơn sự im lặng.
- Cảm ơn vì đã quan tâm đến không gian của bạn.
- Nêu lý do ngắn ở mức chung, ví dụ lịch không phù hợp, quy mô vượt khả năng của nhà, hoặc nội dung không hợp với gia đình. Không cần đi vào chi tiết hay phán xét ê-kíp.
- Nếu từ chối vì một điều kiện cụ thể, hãy nêu rõ điều kiện để họ tự quyết định, ví dụ nhà chỉ nhận tối đa mười người, không dùng lửa trong nhà.
- Không đổi ý vì bị nài nỉ hay vì được trả thêm tiền, nếu lý do từ chối là an toàn hay giá trị gia đình.
- Với những trường hợp có dấu hiệu lừa đảo, không cần giải thích; chặn liên lạc và báo cho ngân hàng nếu đã có giao dịch đáng ngờ.
Một mẫu câu bạn có thể điều chỉnh: "Cảm ơn ê-kíp đã quan tâm đến nhà. Lần này nhà chưa nhận được vì quy mô buổi quay lớn hơn sức chứa của không gian. Nếu sau này ê-kíp có dự án nhỏ hơn, nhà rất sẵn lòng trao đổi." Câu từ chối như vậy giữ cửa mở cho những lần hợp tác phù hợp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên yêu cầu ê-kíp cho xem giấy tờ tuỳ thân không?
Có thể, với người đại diện ký thoả thuận. Cách nhẹ nhàng là ghi họ tên, số giấy tờ của người đại diện vào thoả thuận, hoặc thông tin công ty nếu là pháp nhân. Không cần giữ bản gốc giấy tờ của họ, và hãy bảo mật những thông tin này cẩn thận.
Ê-kíp sinh viên không có sản phẩm trước đó có đáng tin không?
Thường là đáng tin, vì ai cũng có lần đầu. Có thể hỏi tên trường, giảng viên hướng dẫn hoặc xem giấy giới thiệu nếu có. Giới hạn quy mô và giờ giấc phù hợp, đặt cọc nhỏ, và bạn sẽ có trải nghiệm tốt với phần lớn nhóm sinh viên.
Đã nhận cọc rồi mới thấy nội dung không phù hợp thì làm sao?
Trao đổi ngay khi phát hiện, không đợi đến ngày quay. Việc hoàn cọc khi bạn là bên huỷ nên theo thoả thuận đã ký. Nếu nội dung bị giấu hoặc nói sai từ đầu, đó là căn cứ để bạn huỷ; việc lớn nên hỏi luật sư.
Có nên từ chối vì ê-kíp trả giá quá thấp không?
Có, nếu mức họ đề nghị dưới chi phí thật của bạn. Từ chối lịch sự và nói rõ mức bạn có thể chấp nhận, hoặc đề nghị giảm phạm vi như ít giờ, ít người hơn. Không cần coi việc trả giá thấp là thái độ xấu; đôi khi đó chỉ là ngân sách eo hẹp.
Nhận được tin nhắn báo đã chuyển nhầm tiền vào tài khoản thì xử lý thế nào?
Kiểm tra số dư trực tiếp trong ứng dụng ngân hàng, không tin ảnh chụp. Nếu thật có khoản tiền lạ, liên hệ ngân hàng để được hướng dẫn hoàn trả theo đúng quy trình, không tự chuyển lại cho người nhắn. Không bấm đường dẫn lạ, không cung cấp mã xác thực.
Từ chối nhiều có làm nhà ít được thuê hơn không?
Có thể ít lượt hơn, nhưng những lượt còn lại thường tốt hơn. Ê-kíp tử tế đánh giá cao chủ nhà có nguyên tắc rõ ràng và sẽ giới thiệu bạn cho nhau. Một lượt cho thuê sai người có thể khiến bạn muốn dừng hẳn việc cho thuê.