Sơ đồ mặt bằng bối cảnh là bản vẽ nhìn từ trên xuống của không gian sẽ quay, có kích thước, cửa, cửa sổ, ổ điện và các khu chức năng của đoàn. Nó không cần đẹp như bản vẽ kiến trúc; một bản vẽ tay trên giấy kẻ ô, đúng tỉ lệ tương đối và ghi chú rõ ràng, đã đủ để cả đoàn dùng chung.
Sơ đồ giải quyết một việc mà ảnh không làm được: cho thấy các không gian nằm cạnh nhau thế nào. Nhìn ảnh, bạn biết phòng khách đẹp và bếp đẹp; nhìn sơ đồ, bạn mới biết để đi từ bếp ra sân phải qua phòng khách, nghĩa là khi quay phòng khách thì không ai được đi lại từ bếp. Bài này hướng dẫn vẽ bằng tay từ đầu, không cần phần mềm.
Dụng cụ cần mang theo
Bộ dụng cụ gọn trong một túi đeo. Thiếu thước dây là thiếu thứ quan trọng nhất.
- Thước dây cuộn dài khoảng năm tới mười mét. Thước đo bằng tia trên điện thoại hoặc máy đo khoảng cách tiện hơn, nhưng nên có thước dây dự phòng.
- Giấy kẻ ô vuông khổ lớn, kẹp trên một tấm bìa cứng để vẽ khi đứng.
- Bút chì, tẩy và hai ba bút màu để phân biệt khu vực.
- La bàn trên điện thoại để xác định hướng bắc, phục vụ việc đọc nắng sau này.
- Điện thoại để chụp lại sơ đồ ngay khi vẽ xong, phòng trường hợp làm mất giấy.
- Một người phụ giữ đầu thước. Đo một mình được nhưng chậm và kém chính xác hơn.
Nếu bạn quen dùng ứng dụng vẽ mặt bằng trên máy tính bảng, cứ dùng. Nguyên tắc dưới đây không đổi, chỉ khác công cụ. Điều quan trọng là bản vẽ phải xuất ra được thành một tệp ảnh hoặc tệp in để người không cài ứng dụng vẫn xem được.
Vẽ một phòng trong sáu bước
Làm lần lượt cho từng phòng sẽ dùng, rồi ghép các phòng lại theo vị trí thật. Bắt đầu từ phòng quay chính.
- Phác hình dạng phòng bằng tay trước, chưa cần tỉ lệ, đánh dấu các bức tường bằng chữ cái A, B, C, D theo chiều kim đồng hồ bắt đầu từ bức tường có cửa ra vào.
- Đo chiều dài từng bức tường, ghi số lên phác thảo. Đo thêm đường chéo nếu phòng không vuông, vì nhiều nhà cũ có phòng méo đáng kể.
- Đo vị trí cửa và cửa sổ: khoảng cách từ góc tường tới mép cửa, chiều rộng cửa, chiều cao bậu cửa sổ so với sàn, chiều mở của cánh cửa.
- Đo chiều cao trần, ghi chỗ có dầm, quạt trần, đèn treo.
- Đánh dấu ổ điện, công tắc, cầu dao, điều hoà, vòi nước và đồ đạc cố định bằng ký hiệu thống nhất.
- Chép lại sạch trên giấy kẻ ô theo tỉ lệ, ví dụ mỗi ô tương ứng nửa mét, vẽ mũi tên chỉ hướng bắc ở góc giấy.
Bước sáu có thể làm vào buổi tối ở nhà, miễn là bản phác có đủ số đo. Nhưng nên chép trong ngày, khi trí nhớ về căn phòng còn rõ; bản phác qua một tuần sẽ có những số mà chính bạn không còn hiểu đo từ đâu tới đâu.
Bộ ký hiệu dùng chung
Thống nhất ký hiệu trong cả dự án để ai đọc sơ đồ cũng hiểu như nhau. Bảng dưới là một bộ đơn giản; ghi chú giải ở góc mỗi bản vẽ.
| Ký hiệu | Ý nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đường liền đậm | Tường | Tường chịu lực và tường ngăn không cần phân biệt |
| Khe hở có cung tròn | Cửa đi | Cung tròn chỉ chiều mở của cánh |
| Đường đôi mảnh | Cửa sổ | Ghi chiều cao bậu bên cạnh |
| Chấm tròn có chữ Đ | Ổ điện | Ghi số ổ nếu là ổ đôi, ổ ba |
| Ô vuông có chữ CD | Cầu dao, công tơ | Quan trọng cho bộ phận ánh sáng |
| Hình chữ nhật gạch chéo | Đồ đạc cố định không di chuyển được | Ghi tên đồ |
| Mũi tên kèm chữ B | Hướng bắc | Luôn có ở góc trên mỗi bản vẽ |
| Hình tam giác nhỏ có số | Vị trí đứng chụp ảnh khảo sát | Số trùng với số ảnh trong thư mục |
Ký hiệu cuối cùng là cầu nối giữa sơ đồ và thư mục ảnh. Khi người xem thấy tam giác số bốn ở góc bếp, họ mở ảnh số bốn của bếp là biết từ góc đó nhìn thấy gì.
Chiều cao và mặt cắt: những thứ bản vẽ phẳng không nói
Sơ đồ mặt bằng nhìn từ trên xuống nên mọi thứ về chiều cao đều biến mất: trần cao hay thấp, sàn có bậc chênh không, cửa sổ ở sát sàn hay ngang ngực, gác lửng nằm ở đâu. Với nhà phố hẹp và nhà cổ, chiều cao lại thường là yếu tố quyết định. Một phòng mặt bằng rộng rãi nhưng trần chỉ hơn hai mét thì việc đặt đèn từ trên xuống gần như không thể.
Cách xử lý đơn giản là ghi số chiều cao ngay trong từng phòng trên mặt bằng, khoanh tròn để phân biệt với số đo chiều dài. Ở những chỗ có bậc lên xuống, vẽ một mũi tên nhỏ và ghi số bậc. Với cửa sổ, ghi hai số: bậu cửa cách sàn bao nhiêu, đỉnh cửa cách sàn bao nhiêu; hai số này cho quay phim biết đặt máy ở độ cao nào thì thấy được khung cảnh ngoài cửa.
Khi bối cảnh có không gian theo chiều đứng đặc biệt, như giếng trời, cầu thang xoắn, gác lửng nhìn xuống phòng khách, nên vẽ thêm một mặt cắt đứng thô: một hình chữ nhật dọc thể hiện các tầng, vị trí sàn, vị trí cầu thang, có số chiều cao từng tầng. Bản vẽ này chỉ mất vài phút nhưng giúp cả đoàn hiểu ngay những cảnh quay từ trên cao nhìn xuống sẽ đặt máy ở đâu.
Từ sơ đồ phòng sang sơ đồ cả bối cảnh
Khi đã có từng phòng, vẽ một bản tổng nhỏ hơn cho thấy cách các phòng nối với nhau, kèm phần ngoài nhà: cổng, sân, hẻm, chỗ đỗ xe, nhà hàng xóm hai bên. Bản tổng không cần đo chi tiết từng góc, chỉ cần đúng tương quan vị trí và khoảng cách ước lượng.
Trên bản tổng, vẽ đường đi của đoàn từ chỗ xe dừng tới phòng quay chính, đánh dấu những điểm thắt như bậc cấp, cửa hẹp, cầu thang cong. Đây là thông tin bộ phận thiết bị cần nhất: họ biết thùng nào khiêng được qua, xe đẩy dừng ở đâu, cần bao nhiêu người.
Đừng quên phần ngoài ranh giới nhà: chỗ đặt máy phát nếu cần, cửa sổ nhà hàng xóm nhìn thẳng sang khu quay, cột điện hay cây lớn có thể che nắng vào một giờ nhất định. Những thứ này không thuộc quyền của chủ nhà, nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới ngày quay, nên phải có mặt trên bản tổng dù chỉ là một dấu chấm và một dòng chú thích.
Với nhà nhiều tầng, vẽ mỗi tầng một bản và đặt chồng theo cùng một hướng, cầu thang luôn ở cùng một vị trí trên giấy. Người xem lật từ tầng này sang tầng khác sẽ không bị lẫn phương hướng.
Đánh dấu các khu chức năng cho ngày quay
Khu quay. Tô một màu nhạt cho phần không gian sẽ lọt khung hình, kèm ghi chú những hướng máy chính mà đạo diễn đã nói. Khu này phải giữ trống thiết bị khi đang quay.
Khu kỹ thuật. Nơi đặt màn hình theo dõi, chỗ đạo diễn ngồi, chỗ người thu âm, thường ở phòng bên cạnh hoặc góc khuất ngoài khung.
Khu để thiết bị. Chỗ tập kết thùng đèn, chân máy, dây điện, cách khu quay không quá xa nhưng không lọt khung và không chắn lối thoát.
Khu diễn viên. Chỗ thay đồ, trang điểm, nghỉ ngơi, nên có cửa đóng được và gần nhà vệ sinh.
Khu ăn uống và rác. Tách xa khu quay và đồ đạc quý của chủ nhà.
Vùng cấm. Phòng riêng, khu thờ cúng, khu chủ nhà không cho vào. Đánh dấu rõ bằng màu khác và ghi chữ, để không ai vô tình đi lạc vào.
Những lỗi hay gặp khi vẽ sơ đồ lần đầu
Các lỗi dưới đây đều nhỏ, nhưng mỗi lỗi có thể làm hỏng một quyết định của đoàn. Đọc qua một lần trước buổi khảo sát đầu tiên để tránh.
- Quên vẽ hướng bắc, khiến bộ phận ánh sáng không đọc được nắng từ sơ đồ.
- Ghi số đo nhưng không ghi đơn vị, về sau không rõ là mét hay xăng-ti-mét.
- Đo chiều rộng cửa từ mép khung ngoài thay vì khoảng thông thủy giữa hai mép trong, khiến thùng thiết bị tưởng lọt hoá ra vướng.
- Không vẽ chiều mở của cánh cửa, tới ngày quay mới biết cánh cửa mở vào sẽ chắn đúng chỗ đặt chân máy.
- Vẽ đồ đạc di động như bàn ghế, sofa như thể chúng cố định, làm người xem tưởng không gian chật hơn thực tế.
- Bỏ sót những phòng không quay nhưng đoàn sẽ đi qua hoặc sẽ dùng làm kho, chỗ nghỉ.
- Không ghi ngày đo, sau vài tháng chủ nhà sửa nhà mà đoàn vẫn dùng bản vẽ cũ.
Phần lớn các lỗi này chỉ lộ ra khi người khác đọc sơ đồ của bạn. Vì vậy, bước nhờ một người chưa tới bối cảnh đọc thử ở phần sau quan trọng hơn bạn tưởng.
Kiểm tra lại sơ đồ trước khi gửi
Đặt sơ đồ cạnh thư mục ảnh và rà một lượt: mỗi cửa, cửa sổ trong ảnh có trên sơ đồ không, mỗi ổ điện ghi trên sơ đồ có ảnh chi tiết không. Cộng chiều dài các đoạn tường của từng phòng xem có khớp với tổng chiều dài đã đo không; chênh lệch lớn nghĩa là có số đo sai.
Nhờ một người chưa đến bối cảnh đọc sơ đồ và kể lại đường đi từ cổng tới phòng quay chính. Nếu họ kể sai hoặc phải hỏi lại, sơ đồ chưa đủ rõ. Bổ sung ghi chú ở những chỗ họ vấp.
Cuối cùng, ghi ở góc giấy tên bối cảnh, mã ứng viên, ngày đo, người đo và tỉ lệ. Khi buổi khảo sát kỹ thuật diễn ra, quay phim và ánh sáng sẽ vẽ thêm vị trí máy, vị trí đèn lên chính bản này; sơ đồ ban đầu của bạn trở thành nền cho mọi bản vẽ sau.
Câu hỏi thường gặp
Có cần vẽ chính xác tới từng phân không?
Không cần. Sai số vài phân không ảnh hưởng tới việc đặt máy hay khiêng thiết bị. Điều quan trọng là các số then chốt như chiều rộng cửa, cầu thang, chiều cao trần phải đo thật, không ước lượng bằng mắt.
Có thể dùng bản vẽ nhà của chủ nhà không?
Nếu chủ nhà có bản vẽ xây dựng và đồng ý cho xem, đó là nền rất tốt. Nhưng vẫn phải đi kiểm lại vì nhà thường đã sửa so với bản vẽ, và bản vẽ không có ổ điện, đồ đạc hay khu chức năng của đoàn.
Ngoại cảnh có cần vẽ sơ đồ không?
Có, nhưng đơn giản hơn. Vẽ vị trí khung cảnh chính, chỗ xe dừng, chỗ đặt khu kỹ thuật, chỗ trú mưa, hướng bắc và hướng mặt trời lặn hoặc mọc nếu quan trọng. Khoảng cách ước lượng bằng bước chân là đủ.
Vẽ một căn nhà ba phòng mất bao lâu?
Đo và phác tại chỗ khoảng bốn mươi lăm phút tới một giờ nếu có người phụ giữ thước. Chép sạch theo tỉ lệ thêm khoảng nửa giờ. Lần đầu sẽ lâu hơn, vài lần sau sẽ nhanh dần.
Có cần gửi sơ đồ cho chủ nhà không?
Không bắt buộc, nhưng gửi bản có đánh dấu khu chức năng và vùng cấm là cách tốt để chủ nhà thấy đoàn đã tính kỹ, đồng thời để hai bên thống nhất khu nào được dùng trước ngày quay.