BoiCanh.comBối Cảnh
Quay chụp nơi công cộng, di tích và flycam

Flycam trong buổi quay ngoại cảnh: phép bay, vùng cấm, phân công và phương án thay

Cách đưa cảnh flycam vào lịch quay ngoại cảnh: kiểm vùng cấm bay và phép bay theo quy định hiện hành, chọn người điều khiển, phân công trên set và phương án thay.

Drone operator and a spotter standing on a grassy hillside in Lam Dong at early morning, small drone hovering low over pine trees, film crew waiting below, seen from behind

Một cảnh flycam mở đầu có thể đặt bối cảnh cho cả bộ phim trong vài giây: con phố nhìn từ trên cao, cánh đồng trải dài, xe chạy dọc bờ biển. Vì thế gần như kịch bản nào cũng muốn có. Nhưng flycam không đơn giản là thêm một chiếc máy quay. Việc bay phải tuân theo quy định về quản lý vùng trời, cần phép bay theo quy định hiện hành, có vùng cấm và vùng hạn chế, và kéo theo rủi ro an toàn cho người dưới đất.

Bài này viết từ góc người sản xuất và trợ lý đạo diễn: làm sao đưa cảnh flycam vào lịch quay một cách đúng quy định và an toàn, phân công ai làm gì trên set, và chuẩn bị phương án thay khi không được bay. Phần kỹ thuật bay và chi tiết hồ sơ xin phép bay là chuyên môn của người điều khiển; các văn bản về tàu bay không người lái được ban hành, sửa đổi trong thời gian gần đây, nên bạn cần tra quy định hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền thay vì dựa vào thông tin cũ trên mạng.

Nguyên tắc đầu tiên: bay flycam là việc cần phép, không phải mặc định được làm

Nhiều người coi flycam như một chiếc máy ảnh có cánh, mua về là bay. Thực tế, ở Việt Nam việc bay tàu bay không người lái thuộc phạm vi quản lý vùng trời, có quy định về đăng ký, cấp phép bay, khu vực cấm và hạn chế bay, và cơ quan có thẩm quyền về quốc phòng giữ vai trò cấp phép. Các chi tiết như ai cấp, nộp hồ sơ ở đâu, trước bao lâu, trường hợp nào được miễn có thể đã thay đổi so với những gì bạn đọc được vài năm trước.

Vì vậy, nguyên tắc cho người sản xuất là: coi cảnh flycam như một hạng mục cần giấy tờ riêng, giống như xin phép quay ở di tích. Hỏi người điều khiển xem họ đang làm theo quy định nào, phép bay xin cho khu vực nào, thời gian nào, và yêu cầu có bản sao trong hồ sơ dự án. Một người điều khiển chuyên nghiệp sẽ hiểu và có sẵn câu trả lời; người trả lời qua loa kiểu chỗ đó ai cũng bay là dấu hiệu nên cân nhắc.

Ngoài phép bay theo quy định chung, còn có đồng ý của đơn vị quản lý địa điểm: ban quản lý di tích, công viên, khu du lịch, bãi biển có thể cấm bay trong khuôn viên của họ dù vùng trời không thuộc khu cấm. Hai loại đồng ý này độc lập với nhau, cần cả hai.

Những khu vực thường cấm hoặc hạn chế bay

Danh sách dưới chỉ để bạn nhận diện rủi ro khi chọn bối cảnh, không thay thế cho việc tra cứu vùng cấm bay chính thức và hỏi cơ quan có thẩm quyền.

  • Xung quanh sân bay và đường bay lên xuống của tàu bay.
  • Khu vực quân sự, doanh trại, công trình quốc phòng.
  • Trụ sở cơ quan nhà nước quan trọng, một số công trình an ninh.
  • Khu vực biên giới, một số vùng biển đảo.
  • Khu vực đang diễn ra sự kiện lớn, đông người, có thể bị hạn chế tạm thời.
  • Các công trình hạ tầng như nhà máy điện, trạm biến áp, cảng biển tuỳ quy định.
  • Khuôn viên di tích, công viên, khu du lịch có nội quy cấm bay riêng.

Nhiều bối cảnh đẹp nằm ngay sát những khu vực này: một bãi biển gần sân bay, một con phố gần trụ sở cơ quan. Kiểm tra từ lúc khảo sát, đừng đợi đến khi đã chốt bối cảnh mới hỏi.

Chọn người điều khiển flycam cho ê-kíp

Kinh nghiệm bay thực tế trong bối cảnh tương tự. Bay trên đồng trống khác bay giữa phố có dây điện, nhà cao tầng và sóng nhiễu. Hỏi người điều khiển đã từng bay ở loại bối cảnh như của bạn chưa, xem lại sản phẩm cũ của họ.

Hiểu và làm đúng thủ tục. Người điều khiển nên tự nắm quy trình xin phép bay theo quy định hiện hành, biết cách tra vùng cấm, và nói rõ với bạn những gì họ cần từ phía sản xuất, như toạ độ, thời gian, nội dung cảnh.

Có bảo hiểm và trách nhiệm. Nếu máy rơi gây thiệt hại tài sản hoặc làm bị thương người dưới đất, ai chịu trách nhiệm cần được thống nhất trong hợp đồng. Hỏi người điều khiển có bảo hiểm trách nhiệm hay không; đây là điều khoản nên để luật sư soát nếu dự án lớn.

Đi kèm người quan sát. Người điều khiển nhìn màn hình điều khiển, không nhìn được xung quanh. Một người quan sát chuyên theo dõi máy bằng mắt, cảnh báo chim, dây điện, người đi vào khu vực bên dưới là thành phần bắt buộc với cảnh phức tạp.

Có quyền nói không. Người điều khiển chuyên nghiệp sẽ từ chối bay khi gió mạnh, pin yếu, khu vực đông người. Đạo diễn và sản xuất cần tôn trọng quyết định đó, không gây áp lực vì sợ lỡ cảnh.

Đưa cảnh flycam vào lịch quay

Một quy trình gọn cho người sản xuất, giả định dự án có ba cảnh flycam ở hai bối cảnh ngoài trời.

  1. Khi phân tích kịch bản: đánh dấu riêng các cảnh flycam, ghi bối cảnh, thời điểm trong ngày, nội dung cảnh và mức độ bắt buộc của từng cảnh.
  2. Khi khảo sát: kiểm vùng cấm bay quanh từng bối cảnh, hỏi đơn vị quản lý địa điểm có cho bay không, ghi lại điểm cất cánh và hạ cánh khả dĩ.
  3. Chọn người điều khiển sớm, gửi thông tin cụ thể để họ chuẩn bị thủ tục theo quy định; hỏi họ thời gian thường cần, rồi cộng thêm thời gian dư.
  4. Xếp cảnh flycam vào khung giờ ánh sáng tốt, ít gió, ít người; tránh xếp sát hạn chót, vì thời tiết có thể làm hoãn.
  5. Trước ngày quay: xác nhận lại tình trạng giấy tờ, dự báo gió, pin và thẻ nhớ; thông báo cho ê-kíp khu vực cất hạ cánh.
  6. Ngày quay: họp an toàn ngắn trước khi bay, khoanh vùng cất hạ cánh, có người quan sát, mọi người khác đứng ngoài vùng bay.
  7. Sau khi bay: kiểm dữ liệu ngay, xác định có cần bay lại không trước khi rời bối cảnh.

An toàn trên set khi có flycam

Nguyên tắc an toàn quan trọng nhất là không bay trực tiếp trên đầu người, nhất là đám đông. Một cảnh flycam bay ngang qua đầu hàng trăm khách du lịch trên phố đi bộ có thể đẹp, nhưng nếu máy rơi, hậu quả rất nặng. Thiết kế cảnh để máy bay qua khu vực trống, lấy đám đông từ khoảng cách và góc nghiêng thay vì từ ngay trên đầu.

Khu vực cất và hạ cánh cần được khoanh lại, có người giữ, không cho trẻ em, người qua đường lại gần. Cánh quạt quay nhanh có thể gây thương tích khi máy hạ cánh lệch. Nếu bối cảnh chật hẹp, như sân thượng hay ban công, cần tính kỹ hướng gió và khoảng trống xung quanh.

Trên set có flycam, cả ê-kíp cần biết khi nào máy đang bay. Người điều khiển hoặc trợ lý đạo diễn hô rõ khi cất cánh và khi hạ cánh. Không ai được đi vào vùng bay khi chưa được báo an toàn. Diễn viên được dặn trước nếu máy sẽ bay gần, để không giật mình hay ngẩng lên nhìn làm hỏng cảnh, và để biết phải làm gì nếu máy có vẻ mất kiểm soát.

Người dưới đất: quyền riêng tư khi quay từ trên cao

Một chiếc flycam bay ngang khu dân cư nhìn được vào sân nhà, sân thượng, cửa sổ, hồ bơi của người khác, những chỗ mà từ mặt đường không ai thấy được. Người dân ở đó không biết ê-kíp đang quay gì, chỉ thấy một chiếc máy có camera lơ lửng trên đầu, và phản ứng khó chịu là dễ hiểu. Đây là lý do nhiều cuộc va chạm liên quan đến flycam không xuất phát từ an ninh mà từ cảm giác bị nhìn trộm.

Khi thiết kế cảnh bay qua khu dân cư, hãy giữ độ cao và góc máy ở mức không đi sâu vào không gian riêng của từng nhà; tránh bay chậm, dừng lâu trước một ngôi nhà. Nếu cảnh bắt buộc phải lấy rõ một vài ngôi nhà, hãy hỏi chủ nhà trước, như cách bạn hỏi khi muốn quay mặt tiền nhà họ từ dưới đường.

Trong hậu kỳ, rà lại toàn bộ cảnh flycam để tìm những chi tiết không nên có: người đang tắm nắng, người trong sân nhà, biển số xe, trẻ em đang chơi. Những gì nhận ra được thì cắt hoặc làm mờ trước khi giao sản phẩm. Ê-kíp có trách nhiệm với mọi thứ máy ghi lại, kể cả những thứ không ai chủ ý quay.

Khi không được bay: phương án thay mà vẫn có góc cao

Không xin được phép, thời tiết xấu, hoặc bối cảnh nằm trong vùng cấm là chuyện thường gặp. Người sản xuất giỏi chuẩn bị phương án thay từ trước, để cảnh mở đầu vẫn có cảm giác bao quát mà không cần bay. Phương án phổ biến nhất là tìm một điểm cao có sẵn: sân thượng của một toà nhà, tầng trên của một quán, đồi cao gần đó, cầu bộ hành. Thuê một sân thượng có thoả thuận rõ ràng thường đơn giản hơn nhiều so với xin phép bay, và cho bạn chủ động về thời gian.

Phương án thứ hai là dùng thiết bị mặt đất tạo góc cao: cột nâng máy quay, cần cẩu nhỏ, giá đỡ cao. Những thiết bị này có giới hạn độ cao nhưng đủ cho nhiều cảnh. Phương án thứ ba là thay đổi cách mở cảnh: thay vì toàn cảnh từ trên cao, mở bằng một chi tiết đặc trưng ở mặt đất rồi lùi máy ra, vẫn giới thiệu được không gian.

Cũng có thể cân nhắc dùng cảnh tư liệu được cấp phép, nếu cảnh flycam chỉ cần thể hiện thành phố hay vùng đất chung chung. Khi dùng, kiểm tra kỹ giấy phép sử dụng và đảm bảo cảnh tư liệu khớp với ánh sáng, mùa trong phim. Dù chọn cách nào, điều quan trọng là không để việc thiếu cảnh flycam trở thành lý do bay khi chưa đủ điều kiện.

Câu hỏi thường gặp

Quay phim bằng flycam có cần xin phép không?

Theo nguyên tắc chung, bay tàu bay không người lái ở Việt Nam thuộc phạm vi quản lý vùng trời và cần phép bay theo quy định hiện hành. Chi tiết về trường hợp nào cần, nộp ở đâu có thể đã thay đổi, nên hãy tra văn bản mới nhất và hỏi người điều khiển chuyên nghiệp hoặc cơ quan có thẩm quyền.

Thuê người điều khiển flycam thì họ có tự lo giấy phép không?

Người điều khiển chuyên nghiệp thường nắm quy trình và chuẩn bị hồ sơ, nhưng họ cần thông tin từ phía sản xuất như địa điểm, thời gian, nội dung cảnh. Hãy thống nhất ai chịu trách nhiệm thủ tục trong hợp đồng và yêu cầu có bản sao giấy tờ.

Ban quản lý khu du lịch không cho bay thì có bay từ ngoài vào được không?

Không nên. Cấm bay trong khuôn viên của đơn vị quản lý là quyết định cần tôn trọng, và bay từ ngoài vào để lách vẫn có thể gây rủi ro và tranh chấp. Hãy chuyển sang phương án thay như sân thượng gần đó hoặc góc máy từ mặt đất.

Gió mạnh thì có nên bay không?

Quyết định thuộc về người điều khiển. Gió mạnh làm máy khó kiểm soát, hao pin nhanh và tăng nguy cơ rơi. Ê-kíp nên có sẵn khung giờ dự phòng cho cảnh flycam và không gây áp lực buộc người điều khiển bay khi điều kiện không an toàn.

Máy flycam rơi làm hư tài sản người khác thì ai chịu trách nhiệm?

Điều này nên được thống nhất trong hợp đồng giữa đơn vị sản xuất và người điều khiển, kèm câu hỏi về bảo hiểm trách nhiệm. Mẫu điều khoản tự soạn chỉ để tham khảo; dự án lớn nên để luật sư soát trước khi ký.

Không bay được thì làm cảnh mở đầu thế nào?

Dùng điểm cao có sẵn như sân thượng, tầng cao của quán, đồi gần bối cảnh; dùng cột nâng hoặc cần cẩu nhỏ; hoặc mở cảnh bằng chi tiết rồi lùi máy ra. Cảnh tư liệu được cấp phép cũng là một lựa chọn khi chỉ cần thể hiện vùng đất chung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138