Khảo sát kỹ thuật, trong nghề hay gọi là tech scout hoặc tech recce, là buổi các trưởng bộ phận cùng tới bối cảnh đã được chọn để quyết định sẽ quay ở đó cụ thể như thế nào. Khác với lần khảo sát đầu tiên vốn trả lời câu "có dùng được không", buổi này trả lời câu "dùng ra sao": máy đặt ở đâu, đèn treo chỗ nào, điện lấy từ đâu, tiếng ồn xử lý thế nào, xe đỗ chỗ nào, ăn trưa ở đâu.
Đây là buổi đắt nhất trong cả quá trình tìm bối cảnh, vì nó lấy thời gian của nhiều người chủ chốt cùng lúc. Một buổi tổ chức kém, mọi người đứng chờ nhau, nói chuyện lan man, ra về không ai ghi được gì, là lãng phí lớn, và còn để lại ấn tượng xấu với chủ nhà, người đã mở cửa cho cả đoàn suốt buổi. Phần dưới là cách người phụ trách bối cảnh chuẩn bị, dẫn đoàn và chốt lại kết quả.
Khi nào cần buổi khảo sát kỹ thuật và ai phải có mặt
Buổi khảo sát kỹ thuật diễn ra sau khi đạo diễn đã chọn phương án bối cảnh và trước khi lịch quay được khoá. Quá sớm thì bối cảnh có thể còn đổi, mọi người đi uổng; quá muộn thì những phát hiện của buổi này không còn kịp thay đổi kế hoạch. Với phim ngắn hay quảng cáo, khoảng một tuần tới mười ngày trước ngày quay là thời điểm hợp lý.
Người cần có mặt gồm: đạo diễn, quay phim hoặc đạo diễn hình ảnh, trưởng bộ phận ánh sáng, người phụ trách âm thanh, trợ lý đạo diễn lo lịch quay, người phụ trách sản xuất hoặc hậu cần, thiết kế mỹ thuật nếu có dựng cảnh, và tất nhiên là người phụ trách bối cảnh dẫn đường. Đoàn nhỏ có thể gộp: một người cầm máy kiêm ánh sáng, một người sản xuất kiêm hậu cần, nhưng không nên vắng mặt người cầm máy và người lo âm thanh.
Chủ nhà hoặc người quản lý bối cảnh nên có mặt ít nhất vào đầu buổi để mở cửa, chỉ cầu dao, trả lời những câu hỏi mà chỉ họ biết. Báo trước cho chủ nhà số người sẽ đến, thời gian dự kiến và việc đoàn sẽ làm, ví dụ đi lại trong nhà, đo đạc, bật tắt đèn, có thể nhờ mở hết cửa sổ để xem nắng. Đừng để chủ nhà bất ngờ khi thấy tám người kéo vào nhà.
Mỗi bộ phận đến để tìm câu trả lời gì
Trước buổi đi, gửi cho từng trưởng bộ phận hồ sơ bối cảnh gồm ảnh, sơ đồ và bảng kiểm. Đề nghị mỗi người chuẩn bị sẵn danh sách câu hỏi của mình. Bảng dưới là gợi ý để không ai đến tay không.
| Bộ phận | Câu hỏi cần trả lời tại chỗ | Mang theo |
|---|---|---|
| Đạo diễn | Diễn viên di chuyển thế nào trong từng cảnh, góc nhìn chủ đạo là gì, cần sửa gì ở bối cảnh | Kịch bản phân cảnh, danh sách cú máy dự kiến |
| Quay phim | Đặt máy ở đâu, lùi được bao xa, ống kính nào, cần ray hay cẩu không, góc nào lộ thứ không mong muốn | Ứng dụng ngắm khung hoặc ống kính, thước đo |
| Ánh sáng | Nắng vào lúc nào, cửa nào cần che, đèn treo ở đâu, cần bao nhiêu điện, có cần máy phát | La bàn, ứng dụng theo dõi đường đi mặt trời, máy đo sáng nếu có |
| Âm thanh | Tiếng ồn nền là gì, phòng có vang không, thiết bị nào cần tắt, giấu micro ở đâu | Tai nghe, máy ghi âm nhỏ để thu thử tiếng nền |
| Sản xuất, hậu cần | Xe đỗ ở đâu, khu nghỉ, ăn uống, vệ sinh, giờ giấc với chủ nhà và hàng xóm | Sơ đồ tổng, bảng kiểm hậu cần |
| Mỹ thuật | Đồ đạc nào giữ, nào cần đưa ra, nào cần mang vào, tường có cần sơn phủ hay dán giấy | Ảnh tham khảo, bảng màu |
| Trợ lý đạo diễn | Cảnh nào quay trước, mất bao lâu, có xung đột giữa các bộ phận về thời gian không | Lịch quay sơ bộ |
Bộ câu hỏi này cũng là khung cho biên bản sau buổi. Mỗi dòng trong bảng nên có câu trả lời rõ ràng khi ra về; dòng nào còn bỏ ngỏ thì ghi tên người chịu trách nhiệm trả lời và hạn chót.
Dẫn buổi khảo sát theo lộ trình cố định
Người phụ trách bối cảnh là người dẫn đường, giữ nhịp và giữ giờ. Một lộ trình có trước giúp buổi đi gọn trong khoảng hai tới ba tiếng cho một bối cảnh cỡ vừa.
- Tập trung ở điểm xe dừng thật của ngày quay, không phải ở cửa nhà. Từ đó cả đoàn đi bộ vào như ngày quay để thấy đường tải thiết bị.
- Giới thiệu chủ nhà, nhắc lại những vùng cấm và quy tắc của nhà trước khi bước vào.
- Đi theo thứ tự cảnh quay dự kiến trong ngày, không theo thứ tự phòng. Ở mỗi cảnh, đạo diễn diễn tả hành động, quay phim chỉ vị trí máy, các bộ phận khác hỏi và ghi.
- Sau khi đi hết các cảnh, cả đoàn xem các khu hậu cần: chỗ để đồ, khu diễn viên, nhà vệ sinh, chỗ ăn.
- Ánh sáng và điện xem cầu dao, ổ cắm cùng chủ nhà; ghi nhận và hỏi, không tự mở tủ điện hay thử tải.
- Âm thanh đứng im ghi âm tiếng nền vài phút ở mỗi phòng quay, cả đoàn giữ yên lặng trong lúc đó.
- Kết thúc bằng một cuộc họp ngắn mười lăm phút, ngoài nhà hoặc ở quán gần đó, chốt lại những điểm đã thống nhất và những điểm còn mở.
Bước cuối cùng nên tổ chức ngoài nhà chủ, để không chiếm thêm thời gian và không gian của họ, và để mọi người nói thẳng về những bất tiện của bối cảnh mà không làm chủ nhà phật ý.
Những bất đồng thường gặp và cách xử lý tại chỗ
Quay phim muốn mở rộng khung, mỹ thuật lo không kịp dọn. Đánh dấu rõ phạm vi khung hình chính cho từng cảnh ngay trên sơ đồ. Phần nằm ngoài, mỹ thuật không cần xử lý; phần nằm trong, cả hai thống nhất mức độ cần dọn.
Ánh sáng cần treo đèn, chủ nhà không cho khoan tường. Ghi lại và chuyển sang phương án chân đèn đứng hoặc khung treo tự đứng. Không thuyết phục chủ nhà đổi ý ngay trong buổi; nếu thật cần, sản xuất sẽ trao đổi lại sau, kèm cam kết cụ thể.
Âm thanh phát hiện tiếng ồn không tắt được. Ví dụ máy bơm của nhà hàng xóm hay đường tàu chạy qua theo giờ. Ghi nhận khung giờ ồn, để trợ lý đạo diễn xếp cảnh có thoại vào giờ yên tĩnh, cảnh không thoại vào giờ ồn.
Đạo diễn muốn đổi bối cảnh vì có ý mới. Ghi nhận ý mới nhưng không bỏ phương án hiện tại ngay. Người phụ trách bối cảnh sẽ đánh giá thời gian còn lại có đủ để tìm và khảo sát nơi khác không, rồi báo lại với đạo diễn và sản xuất trong một hai ngày.
Sản xuất thấy chi phí phát sinh lớn. Liệt kê những hạng mục phát sinh như xe trung chuyển, máy phát, nhà vệ sinh di động, rồi để đạo diễn chọn giữa giữ bối cảnh có thêm chi phí hoặc đổi sang phương án dự phòng.
Biên bản khảo sát kỹ thuật: viết gì và gửi cho ai
Trong vòng hai mươi bốn giờ sau buổi đi, người phụ trách bối cảnh hoặc trợ lý đạo diễn gửi biên bản cho toàn bộ người tham gia và người phụ trách sản xuất. Biên bản không cần dài, nhưng phải đủ ba phần: những điều đã thống nhất, những việc phải làm kèm người phụ trách và hạn, và những câu hỏi còn mở.
Phần đã thống nhất ghi theo từng cảnh: vị trí máy chính, hướng quay, nguồn sáng chủ đạo, cách xử lý tiếng ồn, đồ đạc cần di chuyển. Phần việc phải làm ghi theo từng bộ phận, ví dụ ánh sáng xác định có cần máy phát hay không trước thứ năm, sản xuất xác nhận với chủ nhà việc dùng sân sau trước thứ sáu. Phần câu hỏi còn mở ghi rõ ai sẽ trả lời.
Viết biên bản bằng câu ngắn, mỗi dòng một quyết định, tránh kể lại diễn biến buổi đi. Người đọc biên bản là những người bận rộn, họ cần biết điều gì đã chốt và việc gì đang chờ mình, không cần biết ai đã nói gì lúc mấy giờ. Nếu có điểm hai bộ phận chưa thống nhất, ghi rõ cả hai ý kiến và người sẽ quyết, đừng tự chọn một bên rồi ghi như thể đã thống nhất.
Đính kèm vào biên bản bản sơ đồ mặt bằng đã được vẽ thêm vị trí máy, đèn, khu chức năng, cùng các ảnh và đoạn ghi âm tiếng nền chụp trong buổi. Bộ tài liệu này trở thành nền cho bản phân công ngày quay và cho gói thông tin gửi cả đoàn trước ngày quay.
Mẹo giữ buổi khảo sát kỹ thuật gọn và hiệu quả
Một vài thói quen nhỏ giúp buổi đi không bị kéo dài và không bỏ sót.
- Gửi lộ trình và giờ hẹn trước một ngày, ghi rõ thời lượng dự kiến cho từng bối cảnh.
- Nếu đi nhiều bối cảnh trong một ngày, xếp theo cụm địa lý và tính cả thời gian di chuyển, ăn trưa.
- Đi đúng vào khung giờ sẽ quay cảnh quan trọng nhất, để ánh sáng và tiếng ồn thật nhất.
- Cử một người ghi chép chung ngoài các ghi chép riêng của từng bộ phận.
- Không để quá nhiều người đi theo; chỉ trưởng bộ phận, trợ lý ở lại.
- Mang theo nước uống cho cả đoàn, không làm phiền chủ nhà phải tiếp.
- Cảm ơn chủ nhà khi ra về, xác nhận lại lịch quay và nói rõ khi nào sẽ liên lạc tiếp.
Một buổi khảo sát kỹ thuật được tổ chức gọn gàng còn có một tác dụng phụ quan trọng: chủ nhà thấy đoàn chuyên nghiệp, có kế hoạch, và yên tâm hơn trước ngày quay. Điều đó làm mọi thoả thuận về sau dễ dàng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Đoàn rất nhỏ có cần buổi khảo sát kỹ thuật riêng không?
Đoàn nhỏ có thể gộp với lần khảo sát thứ hai, nhưng nên có người cầm máy và người lo âm thanh đi cùng. Những gì họ phát hiện tại chỗ thường không ai khác nghĩ ra được từ ảnh.
Buổi khảo sát kỹ thuật kéo dài bao lâu?
Với một bối cảnh cỡ một căn nhà, khoảng hai tới ba tiếng kể cả họp ngắn cuối buổi. Ngoại cảnh rộng hoặc bối cảnh nhiều tầng có thể lâu hơn. Nên báo trước thời lượng cho chủ nhà.
Có nên thử bật đèn quay trong buổi khảo sát không?
Chỉ khi chủ nhà đồng ý và đã báo trước. Phần lớn trường hợp, ánh sáng chỉ cần quan sát và hỏi về hệ thống điện. Thử tải điện lớn là việc của người có chuyên môn và nên làm có kế hoạch, không làm ngẫu hứng.
Có cần trả chi phí cho chủ nhà cho buổi này không?
Tuỳ thoả thuận ban đầu. Nhiều chủ nhà coi đây là một phần của việc cho thuê, nhưng nếu buổi khảo sát chiếm nhiều thời gian, đoàn nên chủ động hỏi và có khoản bồi dưỡng hoặc món quà cảm ơn.
Ai là người viết biên bản sau buổi?
Thường là người phụ trách bối cảnh hoặc trợ lý đạo diễn. Quan trọng là chỉ một người chịu trách nhiệm tổng hợp và gửi đi, các bộ phận gửi phần ghi chú của mình cho người đó trong ngày.