BoiCanh.comBối Cảnh
Tìm và khảo sát bối cảnh

Bóc tách kịch bản ra danh sách bối cảnh: cách lập bảng trước khi đi tìm

Cách đọc kịch bản để lập danh sách bối cảnh: gộp cảnh theo địa điểm, ghi yêu cầu bắt buộc, tính số trang, ngày đêm, rồi viết mô tả tìm kiếm cho từng chỗ.

Overhead view of a wooden desk in a small apartment in Thanh Hoa, hands holding a pencil over loose blank paper sheets, colored sticky notes, cup of tea, warm lamp light

Danh sách bối cảnh là bảng liệt kê mọi địa điểm mà kịch bản cần, mỗi địa điểm kèm yêu cầu bắt buộc, thời điểm trong ngày, số cảnh và khối lượng quay. Bảng này ra đời từ việc bóc tách kịch bản, tức là đọc từng cảnh và rút ra những gì cần chuẩn bị. Ở đây chỉ bàn phần bóc tách phục vụ việc tìm bối cảnh, không bàn phục trang, đạo cụ hay diễn viên.

Bạn có thể nghĩ việc này đơn giản: kịch bản ghi "NỘI. NHÀ AN. ĐÊM" thì cần nhà của An. Nhưng một kịch bản hai mươi trang có thể có ba mươi tiêu đề cảnh mà chỉ cần sáu địa điểm thật, hoặc ngược lại một tiêu đề "phố" lại cần hai nơi khác nhau vì có cả cảnh đi bộ lẫn cảnh xe máy. Đọc đúng ngay từ đầu giúp bạn đi tìm ít chỗ hơn mà vẫn đủ.

Đọc tiêu đề cảnh và những gì nằm giữa các dòng

Kịch bản phim chuẩn thường mở mỗi cảnh bằng một dòng tiêu đề gồm ba phần: nội hay ngoại, tên địa điểm, ngày hay đêm. Đó là lớp thông tin đầu tiên. Lớp thứ hai nằm trong phần mô tả hành động: nhân vật "bước ra ban công", "nhìn xuống con hẻm", "chạy lên tầng thượng". Mỗi động từ chỉ chuyển động trong không gian là một yêu cầu cho bối cảnh, và đó mới là chỗ dễ bỏ sót.

Lớp thứ ba nằm trong lời thoại và không khí. Nhân vật nói "nhà mình nghèo thế này" là căn nhà phải có dấu hiệu cũ kỹ; cảnh hai người cãi nhau mà hàng xóm nghe thấy thì căn nhà phải sát vách; cảnh tỏ tình cần yên tĩnh thì bối cảnh không được nằm cạnh đường lớn. Những chi tiết này không ai viết thành dòng yêu cầu, người bóc tách phải tự đọc ra rồi hỏi lại đạo diễn cho chắc.

Với MV, quảng cáo hay buổi chụp ảnh, không có kịch bản theo dạng trên mà chỉ có bản mô tả ý tưởng, bảng tham khảo hình ảnh hoặc kịch bản phân cảnh vẽ tay. Cách đọc vẫn vậy: tìm mọi chỗ nhắc đến không gian, ánh sáng, thời điểm và chuyển động, rồi gom về từng địa điểm. Nếu bản mô tả quá chung, ví dụ "một không gian ấm cúng", hãy hỏi đạo diễn ba tấm ảnh tham khảo trước khi làm tiếp.

Lập bảng bối cảnh trong năm bước

Bạn chỉ cần một bảng tính hoặc vài tờ giấy kẻ cột. Cách làm dưới đây giả định kịch bản đã được đánh số cảnh.

  1. Đi qua toàn bộ kịch bản một lượt, mỗi cảnh ghi một dòng: số cảnh, nội hay ngoại, địa điểm theo kịch bản, ngày hay đêm, độ dài tính bằng trang hoặc phần tám trang.
  2. Đánh dấu bên cạnh mỗi dòng những yêu cầu đọc ra từ hành động và lời thoại, ví dụ "cần ban công nhìn xuống hẻm", "cần bếp có cửa sổ", "nghe được tiếng tàu".
  3. Gộp các dòng có cùng địa điểm trong kịch bản thành một nhóm. Ví dụ cảnh 3, 7, 15, 22 đều ở nhà An thì nhóm lại, cộng tổng số trang.
  4. Xem nhóm nào có thể tách hoặc ghép về địa điểm thật: phòng khách nhà An và phòng ngủ nhà An có cần là một nhà không, hay quay hai nơi rồi dựng lại; quán cà phê của cảnh 5 và quán nước của cảnh 19 có quay chung một chỗ được không.
  5. Với mỗi địa điểm thật sau cùng, viết một dòng tóm tắt yêu cầu bắt buộc và một dòng yêu cầu có thì tốt, rồi gửi đạo diễn duyệt.

Bước bốn là bước tiết kiệm nhiều nhất. Mỗi lần ghép được hai địa điểm kịch bản về một nơi quay thật, đoàn bớt một lần di chuyển, một lần dựng đèn, một lần đàm phán. Ngược lại, có khi tách ra lại rẻ hơn, ví dụ ngoại cảnh cổng nhà quay ở phố cổ cho đẹp, còn nội cảnh quay ở căn hộ của người quen cho dễ thuê.

Mẫu một dòng trong bảng bối cảnh

Bảng dưới là ví dụ giả định từ một phim ngắn về hai chị em ở Huế. Bạn có thể thêm cột theo nhu cầu, nhưng đừng bớt cột yêu cầu bắt buộc.

Địa điểm thậtCảnhNội/ngoại, ngày/đêmTổng trangBắt buộcCó thì tốt
Nhà hai chị em3, 7, 15, 22Nội, ngày và đêm6 3/8Nhà cũ có sân trong, bếp nhìn ra sân, phòng ngủ đủ đặt máy ở gócGiàn hoa giấy, nền gạch bông
Bến sông9, 24Ngoại, chiều2 1/8Bậc xuống nước, hướng tây để có nắng chiềuÍt người qua lại sau bốn giờ
Tiệm may11, 12Nội, ngày1 4/8Mặt tiền nhìn ra phố, có quầy và máy mayTủ kính cũ
Đường làng18Ngoại, sáng sớm5/8Đường đất hoặc bê tông nhỏ, hai bên câyCó hàng tre
Ga tàu26Ngoại, chiều muộn1 2/8Sân ga có tàu dừngÍt biển quảng cáo trong khung

Tổng trang cho bạn biết bối cảnh nào chiếm nhiều ngày quay nhất, cũng là bối cảnh đáng đầu tư thời gian tìm kỹ nhất. Ở ví dụ trên, nhà hai chị em chiếm hơn sáu trang, gần như chắc chắn phải quay hai ngày, nên ưu tiên tìm trước và đi khảo sát kỹ nhất.

Những yêu cầu ẩn hay bị bỏ sót khi bóc tách

Đường đi giữa hai không gian. Nhân vật đi từ phòng khách ra cổng trong một cú máy liền thì hai không gian đó phải nối nhau thật. Nếu kịch bản cắt cảnh giữa hai chỗ, bạn được phép quay ở hai nơi khác nhau.

Cửa sổ và thứ nhìn thấy qua cửa sổ. Cảnh nhân vật nhìn ra ngoài đòi hỏi bối cảnh có khung nhìn phù hợp: phố, sông, cánh đồng hay chỉ là bức tường nhà bên. Đây thường là yêu cầu bắt buộc mà kịch bản không ghi thành chữ.

Đêm thật hay đêm giả. Cảnh đêm trong nhà có thể quay ban ngày nếu che kín cửa sổ, cảnh đêm ngoài trời thì không. Ghi rõ để người tìm biết có cần chủ nhà cho ở lại tới khuya hay không.

Số người trong khung. Một bữa cơm mười người cần phòng rộng hơn nhiều so với bữa cơm hai người, vì còn chỗ cho máy, đèn và người làm việc phía sau.

Thứ bị phá hoặc làm bẩn. Cảnh đổ nước, đập vỡ, khói, bột phải ghi ngay từ đầu, vì nhiều chủ nhà sẽ từ chối. Biết trước để hỏi thẳng ở bước lọc từ xa.

Thời kỳ và năm. Truyện lấy bối cảnh vài chục năm trước thì loại ngay những ngôi nhà đã ốp kính, lắp điều hoà lộ ở mặt tiền, trừ khi đoàn có ngân sách che phủ.

Từ bảng bối cảnh sang đoạn mô tả tìm kiếm

Bảng bối cảnh viết cho người trong đoàn. Khi đi hỏi người quen hay đăng hội nhóm, bạn cần chuyển nó thành ngôn ngữ người ngoài hiểu. Một đoạn mô tả tốt dài khoảng bốn tới sáu câu: loại không gian, khu vực địa lý mong muốn, những đặc điểm bắt buộc, ngày dự kiến và khoảng thời gian dùng, kèm hai ba ảnh tham khảo về không khí.

Ví dụ giả định: "Đoàn phim ngắn sinh viên cần mượn một ngôi nhà cũ có sân trong ở khu vực Huế hoặc lân cận, bếp nhìn ra sân, phòng ngủ rộng tối thiểu khoảng mười hai mét vuông. Dự kiến quay hai ngày vào giữa tháng sau, từ sáng tới tối, đoàn khoảng mười lăm người. Đoàn cam kết che chắn sàn, không đóng đinh, trả lại nguyên trạng." Đoạn này không cần từ chuyên môn, nhưng cho người đọc đủ thông tin để tự loại trừ hoặc nghĩ ngay tới một ngôi nhà họ biết.

Tránh viết mô tả theo cảm xúc chung chung như "ngôi nhà có hồn", "quán có vibe". Người đọc mỗi người hiểu một kiểu, bạn sẽ nhận về hàng chục gợi ý lạc đề. Đặc điểm vật lý đo được và nhìn được luôn hiệu quả hơn tính từ.

Dùng bảng bối cảnh để xếp thứ tự đi tìm

Có bảng rồi, đừng đi tìm theo thứ tự xuất hiện trong kịch bản. Hãy xếp lại theo hai tiêu chí: độ khó tìm và sức nặng trong lịch quay. Bối cảnh vừa khó tìm vừa chiếm nhiều trang là thứ phải xử lý đầu tiên, vì nếu không tìm ra, có khi phải sửa kịch bản. Bối cảnh dễ tìm và chỉ chiếm vài dòng, như một góc hành lang hay một đoạn đường làng, để sau cùng; nhiều khi chúng tự xuất hiện trong lúc bạn đi khảo sát những chỗ khác.

Bảng bối cảnh cũng là căn cứ để trợ lý đạo diễn dựng lịch quay sơ bộ. Các cảnh cùng địa điểm được xếp liền nhau bất kể thứ tự trong truyện, các cảnh ngày đêm của cùng một nơi được cân nhắc để đoàn không phải quay lại hai lần. Khi bạn chốt được một địa điểm, hãy ghi ngay khung giờ chủ nhà cho phép vào bảng; thông tin đó sẽ quyết định cảnh nào quay buổi sáng, cảnh nào dồn sang chiều.

Cuối cùng, ghi thêm một cột trạng thái cho từng địa điểm: chưa tìm, đang có ứng viên, đã khảo sát, đã duyệt, đã ký. Chỉ cần nhìn cột này, cả đoàn biết tiền kỳ đang tắc ở đâu mà không phải họp.

Kiểm lại bảng trước khi gửi đạo diễn

Trước khi bảng bối cảnh trở thành căn cứ cho mọi việc tìm kiếm, rà lại một lượt theo các câu hỏi dưới đây.

  • Mỗi cảnh trong kịch bản đã thuộc về đúng một địa điểm thật chưa, có cảnh nào bị sót không?
  • Tổng số trang của từng địa điểm cộng lại có bằng độ dài kịch bản không?
  • Cột bắt buộc có thật sự bắt buộc không, hay đang ghi sở thích cá nhân của người bóc tách?
  • Những chỗ gộp hay tách địa điểm đã được đạo diễn đồng ý chưa?
  • Cảnh nào có yêu cầu đặc biệt về giờ giấc (bình minh, đêm khuya, giờ tan tầm)?
  • Cảnh nào có hành động có thể làm hư hỏng hoặc gây ồn cần báo trước với chủ nhà?
  • Có địa điểm nào là nơi công cộng hoặc nơi có ban quản lý, cần xin phép riêng không?

Câu hỏi cuối dẫn sang một mảng việc khác: xin phép quay ở nơi công cộng, di tích hay khu có quản lý. Mảng đó có danh mục riêng trên trang; ở bước bóc tách bạn chỉ cần đánh dấu để không bị bất ngờ sau này. Khi đạo diễn đã duyệt bảng, đóng băng nó lại, mọi thay đổi sau đó phải ghi ngày và lý do.

Câu hỏi thường gặp

Phần tám trang là gì và có cần dùng không?

Đây là cách đo độ dài cảnh quen thuộc trong ngành, chia mỗi trang kịch bản thành tám phần. Nó giúp ước lượng thời gian quay. Với đoàn nhỏ, ghi số trang làm tròn nửa trang cũng đủ để so sánh các bối cảnh.

Kịch bản chưa xong thì có bóc tách được không?

Được, nhưng hãy ghi phiên bản kịch bản và ngày bóc tách ở đầu bảng. Mỗi lần kịch bản đổi, so lại những cảnh bị sửa. Tìm bối cảnh trên kịch bản nháp vẫn tốt hơn chờ đến khi hoàn chỉnh mới bắt đầu.

Có nên để đạo diễn tự bóc tách bối cảnh không?

Đạo diễn nên duyệt, nhưng người tìm bối cảnh nên tự bóc tách lần đầu. Việc tự đọc giúp bạn hiểu kịch bản sâu hơn, và những câu bạn hỏi lại đạo diễn thường làm lộ ra yêu cầu mà chính đạo diễn chưa nói thành lời.

Buổi chụp ảnh sản phẩm có cần bóc tách như phim không?

Đơn giản hơn nhiều, nhưng nguyên tắc giữ nguyên: liệt kê từng bộ ảnh, mỗi bộ cần không gian kiểu gì, ánh sáng gì, bao nhiêu người, rồi xem bộ nào chụp chung một nơi được. Một trang giấy thường là đủ.

Làm sao biết nên gộp hay tách địa điểm?

So chi phí di chuyển, dựng đèn và thuê với lợi ích hình ảnh. Gộp được thì tiết kiệm thời gian, nhưng nếu một nơi không đáp ứng yêu cầu bắt buộc của cả hai cảnh, tách ra vẫn hơn là quay gượng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138