Nắng gắt buổi trưa là điều kiện ánh sáng khó nhất cho quay chụp ngoài trời, và ở Việt Nam, nó kéo dài gần như cả ngày trong mùa hè. Mặt trời gần đỉnh đầu làm hốc mắt và dưới cằm tối sẫm, diễn viên nheo mắt, mồ hôi chảy, máy quay nóng ran. Nhưng lịch quay không phải lúc nào cũng tránh được giữa trưa: bối cảnh chỉ thuê được buổi đó, ngày cưới chỉ có giờ đó, khách hàng chỉ rảnh giờ đó.
Bài này giúp bạn quay được tử tế trong nắng trưa bằng ba nhóm cách: tìm bóng râm đúng chất lượng, kiểm soát ánh sáng bằng tản sáng và hắt sáng, đặt người theo hướng hợp lý. Phần cuối bàn khi nào nên dời lịch và cách giữ an toàn nhiệt cho cả ê-kíp, vì một người say nắng có thể làm hỏng cả ngày quay.
Vì sao nắng trưa khó đến vậy
Nắng trưa có ba đặc điểm gây rắc rối. Thứ nhất, nguồn sáng nhỏ và cực mạnh: mặt trời là một điểm sáng trên bầu trời, không có gì làm mềm, nên ranh giới sáng tối sắc lẹm. Thứ hai, hướng sáng từ trên xuống: bóng của trán rơi vào hốc mắt, bóng mũi rơi xuống môi, bóng cằm phủ cổ. Thứ ba, tương phản rất lớn: vùng nắng và vùng bóng chênh nhau nhiều đến mức máy không ghi được chi tiết cả hai cùng lúc.
Ở Việt Nam, những tháng hè mặt trời buổi trưa gần như ở đỉnh đầu, nên bóng người co lại thành một vệt ngắn dưới chân. Điều này càng làm vấn đề hốc mắt tối thêm nghiêm trọng. Mùa đông ở miền Bắc, mặt trời trưa thấp hơn nên bớt khắc nghiệt, nhưng ở miền Nam, nắng trưa gần như gắt quanh năm.
Ngoài ánh sáng còn có nhiệt. Mặt đường, bãi cát, mái tôn hấp thụ và toả nhiệt, khiến nhiệt độ cảm nhận ở bối cảnh cao hơn con số dự báo. Diễn viên mặc trang phục dày, váy cưới nhiều lớp hay áo vest chịu đựng kém hơn ê-kíp mặc áo phông. Mồ hôi làm lớp trang điểm trôi, phải dặm lại liên tục, mỗi lần mất vài phút.
Hiểu ba vấn đề này giúp bạn chọn cách xử lý đúng: làm mềm nguồn sáng, đổi hướng sáng trên mặt, giảm tương phản, và giảm thời gian người phải đứng dưới nắng.
Tìm bóng râm đúng chất lượng
Bóng râm mở là tốt nhất. Đây là vùng không có nắng trực tiếp nhưng vẫn nhìn ra một khoảng trời rộng, ví dụ ngay mép bóng của một toà nhà, dưới mái hiên sâu nhìn ra sân. Ánh sáng ở đây đến từ bầu trời và mặt đất sáng, mềm và có hướng. Đặt người ở sát mép bóng, mặt quay ra phía sáng.
Bóng râm kín thường tối và đục. Gầm cầu, hẻm sâu, dưới mái che kín bốn phía cho ánh sáng yếu, phẳng và thường ám màu của bề mặt xung quanh. Chỉ nên dùng khi có đèn bù.
Tán cây cho nắng lốm đốm. Đốm nắng qua kẽ lá đẹp trong ảnh tĩnh nhưng khó trong quay phim vì gió làm đốm chạy liên tục trên mặt. Một đốm sáng rơi đúng vào mắt hay mũi trông như lỗi. Ánh sáng dưới tán lá rậm cũng ám xanh lá lên da.
Để ý màu của mặt đất. Trong bóng râm, mặt đất là nguồn hắt sáng lớn. Nền xi măng sáng hắt ánh sáng trung tính; bãi cỏ hắt xanh lá; sân gạch đỏ hắt ấm. Chọn chỗ đứng trên nền sáng màu trung tính nếu cần da người trung thực.
Bóng râm di chuyển theo giờ. Mép bóng của toà nhà dịch đi rõ rệt chỉ trong nửa tiếng. Khi khảo sát, ghi lại bóng râm ở đúng khung giờ dự kiến quay chứ không phải giờ bạn đang đứng đó.
Tản sáng, hắt sáng và hút sáng ngoài trời
Khi không có bóng râm phù hợp, ê-kíp tự tạo ánh sáng tốt bằng các tấm vải và tấm hắt. Bảng dưới tóm tắt công cụ thường dùng; tên gọi có thể khác nhau giữa các ê-kíp.
| Công cụ | Tác dụng | Dùng khi nào | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Khung tản sáng lớn (vải trắng mỏng căng trên khung) | Biến nắng gắt thành ánh sáng mềm trên người | Chân dung, phỏng vấn, cảnh cận dưới nắng | Cần người giữ hoặc chân đế có bao cát; gió mạnh là nguy hiểm |
| Tấm hắt trắng | Hắt ánh sáng mềm vào vùng tối | Bù hốc mắt, bù mặt khi đứng ngược sáng | Ít chói mắt diễn viên, an toàn cho người mới |
| Tấm hắt bạc | Hắt mạnh, sắc hơn | Khi cần bù xa hoặc trời rất sáng | Dễ làm diễn viên chói mắt, nheo mắt |
| Tấm hắt vàng | Hắt ánh sáng ấm | Giả cảm giác chiều tà, làm da ấm | Dễ lố, da trông như bị nhuộm |
| Vải đen, tấm đen | Hút bớt ánh sáng hắt, tạo khối | Khi mặt quá phẳng trong bóng râm mở | Ít người nghĩ tới nhưng rất hữu ích |
Gió là kẻ thù của mọi tấm vải căng ngoài trời. Một khung tản sáng lớn gặp gió giật có thể đổ, bay hoặc kéo chân đế ngã vào người. Luôn có người giữ, chằng bằng bao cát, và hạ khung xuống khi gió mạnh, nhất là trên sân thượng và bãi biển.
Đặt người ngược sáng: cách xử lý nắng trưa của người làm ảnh cưới
Khi không thể tránh nắng, một cách hiệu quả là xoay người mẫu quay lưng lại với mặt trời. Lúc này mặt người nằm trong bóng của chính họ, không còn nheo mắt, không còn bóng gắt trên mặt. Tóc và vai được nắng viền sáng, tách khỏi nền. Nhiều nhiếp ảnh gia ảnh cưới dùng cách này làm phương án mặc định khi bị xếp lịch giữa trưa.
Vấn đề là buổi trưa mặt trời ở rất cao, nên quay lưng về mặt trời không tạo được ngược sáng như lúc chiều tà. Nắng rọi xuống đỉnh đầu và vai nhiều hơn là viền tóc. Cách làm cho rõ hơn là chọn góc máy hơi thấp, nghiêng người mẫu một chút, hoặc đặt người lên bậc cao để mặt trời nằm phía sau đầu theo góc nhìn của máy.
Mặt người trong bóng sẽ tối hơn nền nắng rất nhiều. Phải bù bằng tấm hắt trắng đặt phía trước, thấp hơn mặt một chút, hoặc chấp nhận nền phía sau cháy sáng để mặt đủ sáng. Với ảnh cưới, nền cháy nhẹ thường tạo cảm giác nhẹ nhàng, trong trẻo; với phim, cần thống nhất với đạo diễn hình ảnh trước.
Tránh để ống kính hướng thẳng về phía mặt trời quá lâu, nhất là khi nhìn qua kính ngắm quang học. Che ống kính bằng loa che nắng hoặc bàn tay để giảm loá, và không bao giờ nhìn thẳng mặt trời qua ống kính.
Khi nào nên dời lịch thay vì cố quay
Không phải cảnh nào cũng đáng chiến đấu với nắng trưa. Một nguyên tắc thực tế: cảnh có nhiều người, có chuyển động rộng, cần thấy rõ mặt từ xa hoặc cần ánh sáng tự nhiên đẹp thì nên dời ra sáng sớm hoặc chiều muộn nếu bối cảnh cho phép. Giữa trưa để dành cho cảnh trong nhà, cảnh cận dưới tản sáng, cảnh chi tiết sản phẩm hoặc thời gian nghỉ ăn.
Khi đàm phán thuê bối cảnh ngoài trời, hãy hỏi trước liệu có thuê được hai buổi lẻ, một buổi sáng sớm và một buổi chiều, thay vì một khối liên tục từ chín giờ đến ba giờ. Với nhiều chủ không gian, hai buổi lẻ không thêm bao nhiêu phiền phức nhưng với ê-kíp thì khác biệt rất lớn về chất lượng hình.
Với ảnh cưới, cuộc nói chuyện nên diễn ra từ sớm với cặp đôi: buổi trưa chụp trong nhà, chụp tại nhà hàng, chụp gia đình dưới mái hiên; buổi chiều mới ra ngoài trời. Giải thích bằng ảnh mẫu chụp cùng một chỗ lúc mười hai giờ và lúc năm giờ chiều thường thuyết phục hơn mọi lời giải thích kỹ thuật.
Cuối cùng, nếu dự báo có nắng nóng gay gắt kéo dài, hãy cân nhắc dời cả ngày quay ngoài trời. Không có cảnh quay nào đáng để một diễn viên hay một người trong ê-kíp phải vào viện.
Khảo sát bối cảnh ngoài trời khi biết chắc phải quay giữa trưa
Nếu lịch đã chốt vào giữa trưa và không đổi được, buổi khảo sát nên tập trung vào việc tìm chỗ quay dễ thở nhất trong bối cảnh. Nên đi khảo sát đúng khung giờ đó:
- Đi một vòng quanh bối cảnh lúc mười một giờ đến một giờ, đánh dấu mọi vùng bóng râm: mép bóng toà nhà, mái hiên sâu, hành lang, gốc cây lớn.
- Với mỗi vùng bóng râm, ghi lại mặt đất là gì, phía trước nhìn ra đâu, và bóng sẽ dịch về phía nào trong một tiếng tới.
- Chụp một tấm chân dung thử bằng điện thoại ở từng vùng, xem mặt người có bị ám màu, có đốm nắng lọt vào không.
- Tìm khu nghỉ cho ê-kíp: có mái che, gần nguồn nước, có ổ cắm sạc pin nếu được chủ không gian cho phép.
- Đánh giá gió ở những chỗ trống như sân thượng, bãi cát, bờ đê để biết có dựng được khung tản sáng lớn hay không.
- Ghi lại các cảnh có thể chuyển vào trong nhà hoặc dưới mái che nếu nắng quá gắt vào hôm quay.
Kết quả khảo sát này giúp đạo diễn sắp xếp lại các cảnh trong khung giờ trưa: cảnh nào đặt ở bóng râm mở, cảnh nào cần khung tản sáng, cảnh nào nên chuyển hẳn vào trong.
Giữ an toàn nhiệt cho ê-kíp, diễn viên và thiết bị
Quay giữa trưa mùa hè cần chuẩn bị như một chuyến đi dài ngoài trời. Danh sách tối thiểu:
- Nước uống đủ cho cả ê-kíp, đặt ở chỗ mát, nhắc mọi người uống từng chút thường xuyên chứ không đợi khát.
- Một khu nghỉ có bóng râm thật sự, ghế, quạt cầm tay hoặc quạt pin, khăn lạnh.
- Ô che cho diễn viên giữa các lần quay, không để họ đứng chờ dưới nắng trong lúc ê-kíp chỉnh máy.
- Mũ, kem chống nắng, áo dài tay mỏng cho người đứng ngoài trời lâu.
- Ô hoặc tấm che cho máy quay, màn hình và pin; máy và điện thoại để dưới nắng trực tiếp dễ báo quá nhiệt và tự tắt.
- Một người theo dõi sức khoẻ của mọi người: ai choáng váng, buồn nôn, mặt đỏ bất thường, ngừng ra mồ hôi thì đưa ngay vào chỗ mát, nới lỏng trang phục; nếu không đỡ nhanh hoặc lơ mơ, gọi cấp cứu và đưa đến cơ sở y tế.
Thời gian nghỉ cần được tính vào lịch quay từ đầu, không phải xin thêm khi mọi người đã kiệt sức. Một buổi quay trưa hè thường đi chậm hơn hẳn buổi quay mát trời, và lịch nên phản ánh đúng điều đó.
Câu hỏi thường gặp
Nắng trưa chụp chân dung thì đặt người thế nào?
Cách dễ nhất là đưa người vào bóng râm mở, đứng sát mép bóng và quay mặt ra phía sáng. Nếu không có bóng râm, cho người quay lưng về mặt trời và dùng tấm hắt trắng bù sáng lên mặt từ phía trước.
Tấm hắt bạc hay trắng tốt hơn khi quay giữa trưa?
Tấm hắt trắng cho ánh sáng mềm và ít làm diễn viên chói mắt, phù hợp với đa số trường hợp. Tấm bạc hắt mạnh hơn, dùng khi cần bù từ xa, nhưng giữa trưa dễ làm người đứng trước nheo mắt.
Đứng dưới tán cây có phải chỗ chụp tốt giữa trưa không?
Tán cây cho bóng mát nhưng ánh sáng lốm đốm và hơi ám xanh lá. Với ảnh tĩnh có thể đẹp nếu canh kỹ, với quay phim thì đốm nắng di chuyển theo gió gây khó. Tán cây thưa đều hoặc mép bóng của toà nhà thường dễ dùng hơn.
Máy quay báo quá nhiệt giữa trưa thì làm sao?
Tắt máy, đưa vào bóng râm, tháo pin và để nguội tự nhiên, không chườm đá vì dễ đọng hơi nước. Phòng trước bằng ô che máy, tắt máy giữa các lần quay và không để máy, pin, điện thoại phơi nắng trực tiếp.
Dấu hiệu nào cho thấy người trong ê-kíp bị say nắng?
Choáng váng, đau đầu, buồn nôn, mặt đỏ bất thường, mệt lả hay lơ mơ là dấu hiệu cần dừng ngay. Đưa người đó vào chỗ mát, nới lỏng quần áo, cho uống nước nếu còn tỉnh, và gọi cấp cứu nếu không đỡ nhanh.
Nên thương lượng thuê bối cảnh ngoài trời thế nào để tránh giữa trưa?
Hỏi chủ không gian có cho thuê hai buổi lẻ, sáng sớm và chiều muộn, thay vì một khối liên tục qua trưa không. Nhiều nơi đồng ý mà không tính thêm nhiều, trong khi chất lượng hình khác hẳn.