BoiCanh.comBối Cảnh
Ánh sáng và âm thanh của bối cảnh

Hướng nắng của bối cảnh: đọc hướng nhà và giờ trong ngày trước khi chốt lịch quay

Cách đọc hướng nắng của một căn nhà, quán hay sân thượng theo hướng cửa, mùa và giờ trong ngày để xếp lịch quay chụp đúng lúc ánh sáng đẹp.

Narrow townhouse living room in Hanoi at mid-morning, a location scout holding a phone flat to check direction beside an open wooden window, sunbeam crossing a tiled floor, figure seen from behind

Cùng một căn phòng, quay lúc tám giờ sáng và lúc ba giờ chiều có thể cho ra hai bộ phim khác nhau. Nắng đổi hướng, đổi màu, đổi độ gắt theo từng giờ, và hướng của cửa sổ quyết định lúc nào trong ngày căn phòng đẹp nhất. Rất nhiều buổi quay hỏng không phải vì bối cảnh xấu mà vì ê-kíp đến đúng lúc nắng đã chạy khỏi phòng, hoặc đang rọi thẳng vào ống kính.

Bài này hướng dẫn cách đọc hướng nắng của một bối cảnh bằng những thứ ai cũng có: la bàn trên điện thoại, một ứng dụng mô phỏng đường đi mặt trời và đôi mắt quan sát lúc khảo sát. Mục tiêu là trước khi chốt lịch, bạn đã biết cảnh nào xếp buổi sáng, cảnh nào xếp buổi chiều, và giờ nào tuyệt đối không nên quay ở góc nào.

Mặt trời đi đường nào trên bầu trời Việt Nam

Ai cũng biết mặt trời mọc đằng đông, lặn đằng tây, nhưng với người quay chụp, chi tiết quan trọng hơn là mặt trời nghiêng về phía nào khi đi qua đỉnh trời. Việt Nam nằm trọn trong vùng nhiệt đới bắc bán cầu, nên đường đi của mặt trời thay đổi khá nhiều giữa mùa đông và mùa hè.

Vào khoảng cuối tháng Mười Hai, mặt trời lệch hẳn về phía nam. Buổi trưa ở Hà Nội, mặt trời chỉ cao khoảng 45 độ so với đường chân trời, nên nắng rọi xiên sâu vào những căn phòng có cửa quay về hướng nam. Càng vào phía nam đất nước, mặt trời trưa mùa đông càng cao hơn một chút, nhưng vẫn nằm lệch về phía nam.

Ngược lại, quanh tháng Sáu, mặt trời buổi trưa gần như ở ngay trên đỉnh đầu, thậm chí hơi lệch về phía bắc ở hầu hết các tỉnh, vì phần lớn lãnh thổ nằm dưới chí tuyến bắc. Hệ quả thực tế: mùa hè, căn nhà quay mặt về hướng bắc vẫn có thể nhận nắng xiên vào buổi sáng sớm và chiều muộn, điều mà nhiều người không ngờ tới.

Độ dài ngày cũng khác theo vùng. Ở các tỉnh phía bắc, ngày mùa đông ngắn hơn rõ rệt so với mùa hè, nên quỹ thời gian có nắng để quay bị co lại. Ở miền Nam, ngày dài gần như đều quanh năm, nhưng mùa mưa lại khiến buổi chiều thường có mây kéo đến. Nắm được hai điều này là bạn đã tránh được phần lớn những bất ngờ về ánh sáng trong ngày quay.

Bốn hướng cửa, bốn kiểu ánh sáng

Hướng của bức tường có cửa sổ chính quyết định tính cách ánh sáng trong phòng. Bảng dưới là cách đọc chung cho nhà ở các tỉnh thành Việt Nam; thực tế còn phụ thuộc nhà bên cạnh, cây và mái hiên.

Hướng cửa chínhNắng trực tiếp vào phòngHợp với cảnh gìCần để ý
ĐôngBuổi sáng, nắng vàng nhạt rồi trắng dần, rút khỏi phòng trước trưaCảnh thức dậy, bữa sáng, không khí tươiPhải bắt đầu quay sớm; sau mười giờ phòng chuyển sang sáng đều
TâyBuổi chiều, nắng gắt và nóng, cuối ngày chuyển vàng camCảnh hoàng hôn, hoài niệm, tâm trạngPhòng nóng, đèn và người cùng mệt; nắng đổi màu nhanh trong giờ cuối
NamMùa đông rọi sâu và lâu; mùa hè gần như không vàoCảnh cần vệt nắng dài trên sàn vào mùa lạnhCùng một phòng, quay tháng Một và tháng Sáu cho ánh sáng khác hẳn
BắcHầu như không có nắng trực tiếp, trừ sáng sớm và chiều muộn mùa hèPhỏng vấn, chân dung, cảnh cần ánh sáng mềm và ổn địnhCó thể hơi tối, dễ ám xanh nếu trời nhiều mây

Nhiều nhiếp ảnh gia chân dung thích phòng có cửa hướng bắc chính vì ánh sáng ít thay đổi suốt buổi, quay cả ngày mà màu da gần như không đổi. Ngược lại, người làm MV hay phim ngắn cần một vệt nắng có hồn thì lại đi tìm cửa hướng đông hoặc tây và chấp nhận chạy theo giờ.

Cách xác định hướng nhà ngay trong buổi khảo sát

Không cần dụng cụ chuyên dụng. Một chiếc điện thoại và năm phút là đủ để ghi lại hướng của bối cảnh một cách đáng tin.

  1. Mở ứng dụng la bàn có sẵn trên điện thoại, hiệu chỉnh theo hướng dẫn của máy (thường là xoay điện thoại theo hình số tám) trước khi đo.
  2. Đứng sát cửa sổ chính, quay lưng vào trong phòng, cầm điện thoại nằm ngang và ghi lại hướng mà mặt bạn đang nhìn ra. Đó là hướng của cửa, cũng là hướng ánh sáng đi vào.
  3. Tránh đo cạnh khung thép, cửa sắt, tủ lạnh hay xe máy vì kim loại làm la bàn lệch. Đo hai lần ở hai điểm cách nhau vài bước; nếu hai số chênh nhiều, bước ra ngoài sân hoặc ban công đo lại.
  4. Mở một ứng dụng mô phỏng đường đi mặt trời, nhập vị trí bối cảnh và đúng ngày dự kiến quay để xem góc mặt trời theo từng giờ. Chú ý chọn đúng ngày, vì sai một tháng là đường đi đã khác.
  5. Chụp một tấm ảnh rộng của phòng ở đúng giờ bạn đang đứng đó, ghi giờ vào tên ảnh. Nếu có thể, quay lại thêm một lần vào giờ dự kiến quay để thấy tận mắt.
  6. Vẽ nhanh một sơ đồ phòng, đánh mũi tên hướng bắc và đánh dấu cửa sổ, cửa ra vào. Sơ đồ này sẽ là thứ người quay phim và người làm ánh sáng hỏi đầu tiên.

Ứng dụng mô phỏng chỉ cho biết mặt trời ở đâu, không cho biết nhà đối diện cao bao nhiêu hay cây trước cửa che đến đâu. Vì thế bước quan sát tận mắt vẫn không thay được.

Xếp lịch quay theo nắng: cảnh nào sáng, cảnh nào chiều

Khi đã biết hướng của bối cảnh, việc tiếp theo là xếp thứ tự cảnh trong ngày sao cho mỗi cảnh rơi đúng vào lúc ánh sáng hợp với nó. Người làm phim gọi đây là quay theo mặt trời, và nó thường quan trọng hơn quay theo thứ tự kịch bản.

Ví dụ giả định: một căn nhà phố có cửa sổ phòng khách hướng đông và ban công phòng ngủ hướng tây. Kịch bản có ba cảnh: bữa sáng gia đình, cuộc nói chuyện căng thẳng trong phòng ngủ lúc chiều, và một cảnh đứng ở ban công nhìn ra phố khi trời sắp tối. Cách xếp hợp lý là quay bữa sáng từ bảy đến chín giờ khi nắng còn vào phòng khách, chuyển sang các cảnh cận và cảnh không cần nắng vào giữa trưa, rồi dời lên phòng ngủ từ ba giờ chiều và để cảnh ban công cho đúng giờ cuối ngày.

Một nguyên tắc dễ nhớ: cảnh nào cần thấy nắng thật trong khung hình thì ưu tiên giờ đẹp của hướng đó; cảnh nào chỉ cần ánh sáng đều thì đẩy vào khoảng giữa trưa, lúc nắng đã rời khỏi cửa. Đừng xếp cảnh rộng có nhiều người vào giờ nắng đổi nhanh nhất, vì đổi góc máy vài lần là ánh sáng giữa các cú máy đã không khớp nhau khi dựng.

Cuối cùng, luôn chừa một khoảng đệm. Dựng đèn, thay trang phục, chỉnh đạo cụ đều mất nhiều thời gian hơn dự tính, và nắng thì không chờ ai. Nếu cảnh quan trọng nhất phụ thuộc vào một vệt nắng chỉ kéo dài bốn mươi phút, hãy cho ê-kíp vào vị trí trước đó ít nhất nửa tiếng.

Nắng đổi theo mùa: cùng một nhà, tháng này khác tháng kia

Khảo sát tháng này, quay tháng sau là rủi ro. Đường đi của mặt trời dịch chuyển mỗi ngày một chút. Khảo sát vào tháng Mười mà quay vào tháng Mười Hai, vệt nắng trên sàn có thể dài và xiên hơn hẳn với cửa hướng nam. Nếu khoảng cách giữa khảo sát và ngày quay hơn một tháng, hãy kiểm lại trên ứng dụng mô phỏng.

Mùa hè nắng đứng, bóng ngắn. Quanh giữa năm, buổi trưa mặt trời gần đỉnh đầu nên bóng đổ ngắn, rơi thẳng xuống, làm hốc mắt người đứng ngoài trời tối lại. Trong nhà, nắng trưa hầu như không vào được qua cửa sổ đứng, phòng sáng đều nhờ ánh sáng hắt từ sân và tường đối diện.

Mùa đông miền Bắc nắng xiên, ngày ngắn. Nắng thấp và xiên làm vệt sáng vào sâu trong phòng, rất đẹp cho cảnh tĩnh, nhưng trời tối sớm. Lịch quay ngoài trời phải dồn vào khoảng giữa ngày, và nhiều hôm mưa phùn, trời âm u kéo dài khiến không có nắng trực tiếp cả tuần.

Mùa mưa miền Nam có cơn mưa chiều. Buổi sáng thường trong, buổi chiều hay có mây dày rồi mưa rào. Cảnh cần nắng nên xếp vào buổi sáng, buổi chiều để dành cho cảnh trong nhà dùng đèn, và luôn có phương án dự phòng khi mây kéo đến sớm.

Vùng núi và cao nguyên có sương sớm. Ở Lâm Đồng, Lào Cai hay Sơn La, sáng sớm có thể sương dày, nắng chỉ lên khi sương tan. Nếu kịch bản cần sương, đó là món quà; nếu cần nắng rõ, hãy dời giờ quay muộn hơn một chút.

Những thứ cản nắng mà ứng dụng không cho bạn thấy

Ứng dụng mô phỏng tính toán như thể bối cảnh đứng giữa cánh đồng trống. Ngoài đời, ánh sáng tới cửa sổ phải đi qua cả một khu phố. Trong buổi khảo sát, hãy đi một vòng quanh nhà và ghi lại:

  • Nhà cao tầng hoặc toà nhà đối diện, nhất là trong ngõ hẹp: chúng che nắng buổi sáng hoặc chiều sớm hơn nhiều so với tính toán.
  • Cây lớn trước cửa: tán cây cho nắng lốm đốm rất đẹp, nhưng gió làm đốm sáng chạy liên tục trên mặt diễn viên, khó khớp giữa các cú máy.
  • Mái hiên, mái tôn, lưới che nắng, bạt quán bên cạnh: chúng cắt nắng thành vệt và đổi màu ánh sáng, nhất là bạt màu xanh hoặc đỏ.
  • Kính phản quang của toà nhà đối diện: vào một giờ nhất định, kính hắt một mảng nắng thứ hai vào phòng, tạo bóng đổ lạ hướng.
  • Ban công nhà bên phơi quần áo, chăn màn: chúng thay đổi theo ngày, hôm khảo sát không có nhưng hôm quay có thể chắn mất cửa sổ.
  • Công trình đang xây trong khu vực: giàn giáo, lưới xây dựng mọc lên chỉ trong vài tuần và cũng là nguồn tiếng ồn lớn.

Những thứ này không có trên bất kỳ bản đồ nào, và cũng là lý do chủ nhà hay nói "nhà mình nắng lắm" trong khi thực tế nắng chỉ vào được một tiếng mỗi ngày. Bạn không cần nghi ngờ chủ nhà, chỉ cần tự kiểm.

Ghi lại kết quả để cả ê-kíp cùng dùng

Thông tin về nắng chỉ có giá trị khi người quay phim, người làm ánh sáng và trợ lý đạo diễn cùng đọc được. Một trang ghi chú ngắn cho mỗi bối cảnh thường gồm: hướng của cửa sổ chính, khung giờ có nắng trực tiếp vào phòng trong ngày dự kiến quay, khung giờ nắng rọi thẳng vào hướng máy cần tránh, các vật cản đã thấy, và vài tấm ảnh có ghi giờ chụp.

Nên chụp cùng một góc phòng ở ít nhất hai thời điểm khác nhau, ví dụ chín giờ sáng và ba giờ chiều, rồi đặt hai ảnh cạnh nhau. Nhìn hai tấm ảnh, đạo diễn hiểu ngay sự khác biệt mà không cần giải thích về độ cao mặt trời. Với bối cảnh ngoài trời như sân thượng hay vườn, nên đánh dấu thêm vị trí bóng đổ của bồn nước, tường rào hay cây lớn theo giờ.

Người lập lịch quay dùng trang này để xếp thứ tự cảnh. Người làm ánh sáng dùng nó để quyết định cần mang thêm tấm tản sáng, vải đen che cửa hay đèn bù. Người quản lý bối cảnh dùng nó để báo với chủ nhà giờ nào ê-kíp cần mở cửa sổ, giờ nào cần kéo rèm.

Làm quen thói quen này vài lần, bạn sẽ thấy cuộc nói chuyện trong ê-kíp đổi hẳn: thay vì "căn này đẹp", mọi người sẽ hỏi "căn này đẹp lúc mấy giờ". Đó chính là cách chọn bối cảnh theo ánh sáng chứ không chỉ theo vẻ bề ngoài trong một tấm ảnh.

Câu hỏi thường gặp

Có cần mua la bàn riêng để xác định hướng bối cảnh không?

Không cần. La bàn trên điện thoại đủ chính xác cho việc quay chụp nếu bạn hiệu chỉnh trước và đứng xa vật kim loại. Điều quan trọng hơn là đo hai lần ở hai điểm và đối chiếu với hướng nắng thật bạn thấy lúc đứng đó.

Nhà hướng bắc có quay được cảnh có nắng không?

Rất khó có vệt nắng trực tiếp, trừ sáng sớm và chiều muộn vào mùa hè. Bù lại, ánh sáng hướng bắc mềm và ổn định, hợp phỏng vấn và chân dung. Nếu kịch bản bắt buộc có nắng, bạn cần đèn mạnh đặt ngoài cửa sổ để giả nắng.

Khảo sát vào ngày trời âm u thì làm sao biết nắng vào phòng thế nào?

Dùng ứng dụng mô phỏng đường đi mặt trời với đúng ngày dự kiến quay để biết góc mặt trời, rồi quan sát các vật cản quanh nhà. Nếu cảnh quan trọng phụ thuộc vào nắng, nên quay lại khảo sát thêm một lần vào hôm trời quang.

Vì sao nên quay theo thứ tự ánh sáng thay vì thứ tự kịch bản?

Vì ánh sáng tự nhiên chỉ đẹp ở một hướng trong một khoảng giờ ngắn và không lặp lại trong ngày. Quay theo ánh sáng giúp mỗi cảnh có điều kiện tốt nhất, còn thứ tự kịch bản được khôi phục lại khi dựng.

Nắng chiều hướng tây có nhược điểm gì khi quay trong nhà?

Phòng hướng tây buổi chiều rất nóng, cộng thêm đèn và đông người nên diễn viên dễ đổ mồ hôi, thiết bị nóng. Màu nắng cũng đổi nhanh ở giờ cuối, nên các cú máy cách nhau mười lăm phút đã có thể lệch màu khi ghép.

Nên ghi những gì về nắng vào hồ sơ bối cảnh?

Tối thiểu gồm hướng cửa sổ chính, khung giờ nắng vào phòng trong ngày quay, khung giờ nắng rọi thẳng vào ống kính cần tránh, vật cản quanh nhà và ít nhất hai tấm ảnh cùng góc chụp ở hai giờ khác nhau, có ghi giờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138