Trong ngày quay, chủ nhà cần đúng một người để hỏi và đúng một người để than phiền: đó là người quản lý bối cảnh. Khi vai trò này bị bỏ trống, chủ nhà sẽ hỏi bất kỳ ai đi ngang qua, mỗi người trả lời một kiểu, và những lời hứa vu vơ như "chắc được ạ" tích lại thành một danh sách bất mãn vào cuối ngày.
Ở ê-kíp lớn, đây là một vị trí riêng; ở ê-kíp nhỏ, thường là nhà sản xuất hoặc người lo hậu cần kiêm nhiệm. Bài này mô tả việc của người quản lý bối cảnh trong ngày quay, từ lúc đón chủ nhà buổi sáng đến lúc trả chìa khoá, và những tình huống hay gặp nhất cùng cách xử lý.
Một đầu mối, mọi câu hỏi đi về một người
Nguyên tắc đầu tiên của làm việc với chủ nhà là chỉ có một đầu mối. Ê-kíp được dặn từ buổi họp đầu ngày: mọi câu hỏi liên quan tới ngôi nhà, như được dùng phòng này không, được tắt điều hoà không, được dời cái tủ không, đều đi qua người quản lý bối cảnh. Ngược lại, chủ nhà cũng được giới thiệu rõ người này là ai, và được khuyên chuyển mọi yêu cầu tới họ thay vì nói với người đang dựng đèn.
Lý do không chỉ là gọn. Mỗi lần một người trong ê-kíp tự hỏi chủ nhà, họ có thể hứa điều mà người khác không biết, hoặc vô tình xin lại điều mà chủ nhà vừa từ chối với người khác. Chủ nhà bị hỏi đi hỏi lại thấy phiền, và dần cảm thấy ê-kíp không tổ chức. Một đầu mối giúp mọi thoả thuận được ghi lại và nhất quán.
Người quản lý bối cảnh cũng là người giữ bản thoả thuận thuê và nắm rõ phạm vi: những phòng nào được dùng, giờ nào, được dời gì, được dán gì, những điều chủ nhà đã dặn riêng. Họ không cần mang theo tập giấy, nhưng phải nhớ hoặc có ghi chú trên điện thoại để trả lời ngay khi ai đó trong ê-kíp hỏi "phòng này dùng được không".
Buổi sáng: đón chủ nhà và đi một vòng
Mười lăm phút đầu tiên với chủ nhà quyết định không khí cả ngày. Trình tự dưới đây giúp hai bên cùng nhìn thấy hiện trạng và thống nhất lại những điểm quan trọng.
- Đến trước ê-kíp, chào chủ nhà, nhắc lại giờ ê-kíp tới và giờ trả bối cảnh.
- Cùng chủ nhà đi một vòng các khu vực sẽ dùng, chụp ảnh hiện trạng, chỉ ra những vết cũ có sẵn và ghi lại để cả hai cùng biết.
- Hỏi lại những điểm nhạy cảm: đồ không được dời, phòng không được vào, giờ gia đình cần dùng bếp hay nhà vệ sinh.
- Xác nhận vị trí tủ điện, nhà vệ sinh dành cho ê-kíp, khu nghỉ, khu ăn, chỗ đặt rác.
- Hỏi chủ nhà muốn được báo tin trong ngày bằng cách nào và lúc nào thì không nên làm phiền.
- Truyền đạt lại những điều trên cho trưởng các bộ phận trước khi bốc dỡ bắt đầu.
Nếu chủ nhà muốn ở lại xem quay, hãy sắp cho họ một chỗ ngồi thoải mái ngoài khung hình và giới thiệu họ với phó đạo diễn. Nhiều chủ nhà thích thú khi được xem, và một chủ nhà vui vẻ là người dễ chấp nhận những yêu cầu phát sinh nhất.
Khi ê-kíp muốn vượt phạm vi đã thoả thuận
Yêu cầu phát sinh là chuyện bình thường. Đạo diễn bỗng thấy góc cửa sổ phòng ngủ đẹp hơn phòng khách, mỹ thuật muốn tháo bức tranh trên tường, ánh sáng cần tắt đèn hành lang chung. Không ai có lỗi khi nảy ý mới, nhưng phải xin trước khi làm, không làm trước rồi xin sau.
Người quản lý bối cảnh lọc trước khi hỏi chủ nhà. Gom các yêu cầu lại, tự hỏi yêu cầu nào thật sự cần, có cách khác không, và hỏi chủ nhà một lần cho nhiều việc thay vì chạy qua chạy lại.
Nói rõ ảnh hưởng với chủ nhà. Thay vì "cho em mượn phòng ngủ một chút", hãy nói "ê-kíp muốn quay một cảnh khoảng bốn mươi phút trong phòng ngủ, sẽ có ba người và một đèn nhỏ, không dời đồ, chỉ kéo rèm". Chủ nhà dễ đồng ý hơn khi biết chính xác chuyện gì sẽ xảy ra.
Chấp nhận câu trả lời không. Nếu chủ nhà từ chối, truyền lại cho đạo diễn và tìm phương án khác. Không gợi ý ê-kíp "làm nhanh rồi trả lại", không nài nỉ nhiều lần.
Chi phí phát sinh nói rõ trước. Dùng thêm phòng, thêm giờ hay thêm điện có thể kéo theo phụ phí theo hợp đồng. Thống nhất ngay tại chỗ và ghi lại bằng tin nhắn để cả hai cùng lưu.
Giữ chủ nhà trong vòng thông tin suốt ngày
Chủ nhà không cần biết mọi chi tiết của ngày quay, nhưng cần biết những thay đổi ảnh hưởng tới họ. Nếu ê-kíp đang trễ và có thể phải xin thêm giờ, báo sớm thay vì báo lúc hết giờ. Nếu một cảnh sẽ có tiếng hét, tiếng đánh nhau hay tiếng nhạc lớn, báo trước để chủ nhà không giật mình và có thể báo hàng xóm. Nếu cần tắt điện hay nước trong một khoảng, báo trước và hỏi giờ phù hợp.
Người quản lý bối cảnh nên chủ động ghé chủ nhà vài lần trong ngày, không chỉ khi có việc cần xin. Một câu hỏi thăm như "gia đình có cần dùng bếp lúc nào không, để ê-kíp sắp lại lịch" cho thấy ê-kíp để ý tới cuộc sống của họ. Với chủ nhà lớn tuổi, nên nói chậm, rõ, tránh thuật ngữ nghề như "dựng set", "thiết lập", "lố giờ", và kiên nhẫn trả lời câu hỏi lặp lại.
Đừng dùng điện thoại nhắn tin hàng loạt cho chủ nhà khi họ đang ở ngay trong nhà; đi gặp trực tiếp là cách tôn trọng hơn. Những thoả thuận quan trọng thì sau khi nói trực tiếp mới nhắn lại một tin để lưu.
Va chạm nhỏ hay gặp và cách xử lý
Dù chuẩn bị kỹ tới đâu, trong ngày quay vẫn có những va chạm nhỏ. Cách xử lý trong mười phút đầu quyết định nó là chuyện nhỏ hay thành chuyện lớn.
| Tình huống | Phản ứng sai | Cách xử lý nên làm |
|---|---|---|
| Làm vỡ hoặc trầy một món đồ | Giấu đi, hy vọng chủ nhà không thấy | Báo ngay, xin lỗi, chụp ảnh, ghi lại; thống nhất cách đền theo hợp đồng |
| Chủ nhà phàn nàn ê-kíp ồn hoặc bừa | Giải thích dài rằng ngày quay nào cũng vậy | Cảm ơn họ đã nói, sửa ngay việc cụ thể, báo lại khi đã sửa |
| Chủ nhà muốn đổi ý giữa ngày | Tranh cãi rằng đã thoả thuận rồi | Nghe lý do, tìm cách đáp ứng trong khả năng, ghi lại thay đổi và hệ quả về lịch |
| Người trong ê-kíp tự ý vào phòng cấm | Bỏ qua vì chỉ vào một chút | Mời người đó ra ngay, nhắc lại quy định với cả ê-kíp, xin lỗi chủ nhà |
| Trẻ con hay thú nuôi trong nhà chạy vào khu quay | Đuổi đi hoặc tự bế ra | Nhờ chủ nhà trông giúp; sắp xếp khu an toàn cho trẻ và thú nuôi tránh xa thiết bị |
Điểm chung của các cách xử lý đúng là chủ động và minh bạch. Chủ nhà thường chấp nhận một sự cố nếu được báo sớm và thấy ê-kíp có trách nhiệm; điều họ khó tha thứ là cảm giác bị giấu.
Bàn giao cuối ngày và giữ quan hệ cho lần sau
Khi ê-kíp tháo dỡ xong, người quản lý bối cảnh mời chủ nhà đi lại một vòng như buổi sáng, đối chiếu với ảnh hiện trạng. Mọi điều chưa ổn được ghi nhận ngay tại chỗ, kèm cách khắc phục và thời hạn. Chìa khoá, thẻ từ, điều khiển cửa cổng hay bất cứ thứ gì đã mượn được trả lại tận tay, đếm đủ.
Nếu có khoản phát sinh như thêm giờ, phí điện tính theo đồng hồ hay khoản đền bù nhỏ, thống nhất số tiền và cách thanh toán trước khi rời đi, ghi lại bằng tin nhắn. Đừng để một khoản tiền nhỏ treo lơ lửng nhiều ngày, nó dễ làm hỏng cả một quan hệ tốt.
Vài ngày sau, một tin nhắn cảm ơn kèm vài tấm ảnh hậu trường đẹp của ngôi nhà, nếu chủ nhà muốn và không vi phạm thoả thuận bảo mật của dự án, là cử chỉ được nhớ lâu. Một chủ nhà hài lòng sẽ cho ê-kíp thuê lại, giới thiệu hàng xóm, và có khi là người giúp ê-kíp thuyết phục khi khu phố có người phàn nàn. Bối cảnh tốt hiếm hơn bạn tưởng, và mối quan hệ với chủ nhà là thứ không mua được bằng tiền thuê.
Phẩm chất của một người quản lý bối cảnh tốt
Vị trí này không đòi hỏi kỹ năng kỹ thuật như quay phim hay ánh sáng, nhưng đòi những phẩm chất khó dạy. Nếu ê-kíp nhỏ phải chọn một người kiêm nhiệm, hãy chọn người có nhiều điểm dưới đây nhất.
- Kiên nhẫn và lịch sự, nói chuyện được với cả người lớn tuổi lẫn chủ quán bận rộn.
- Dám nói không với chính ê-kíp mình khi yêu cầu vượt phạm vi.
- Để ý chi tiết: nhận ra một vết trầy mới, một món đồ bị dời sai chỗ.
- Ghi chép cẩn thận: ảnh hiện trạng, thoả thuận phát sinh, giờ giấc.
- Bình tĩnh khi có sự cố và không đổ lỗi trước mặt chủ nhà.
- Có mặt từ đầu tới cuối, không rời bối cảnh giữa chừng để làm việc khác.
Người kiêm nhiệm vai trò này không nên đồng thời giữ một việc phải đứng trong phòng quay liên tục, như giữ đèn hay ghi âm, vì chủ nhà sẽ không tìm được họ lúc cần.
Ở những dự án quay nhiều ngày tại cùng một bối cảnh, nên giữ nguyên một người quản lý bối cảnh từ đầu tới cuối. Chủ nhà quen mặt, quen cách nói chuyện, và người quản lý cũng hiểu dần nếp sinh hoạt của gia đình: giờ con đi học về, giờ ông bà nghỉ trưa, ngày nào nhà có khách. Thay người giữa chừng nghĩa là phải xây lại lòng tin từ đầu, và những điều đã thoả thuận miệng dễ bị rơi mất.
Câu hỏi thường gặp
Ê-kíp sinh viên có cần người quản lý bối cảnh không?
Cần một người đảm nhận vai trò này dù không có chức danh. Thường là người đã liên hệ thuê bối cảnh, vì họ đã quen chủ nhà và nắm thoả thuận. Người đó nên được miễn bớt việc khác trong ngày để luôn có mặt khi chủ nhà cần.
Chủ nhà muốn ở lại xem quay suốt ngày thì có sao không?
Không sao, đó là nhà của họ. Hãy sắp chỗ ngồi ngoài khung hình, giải thích nhẹ nhàng khi nào cần giữ yên lặng, và mời họ xem màn hình kiểm hình nếu đạo diễn đồng ý. Chủ nhà được tôn trọng thường hợp tác tốt hơn.
Làm gì khi chủ nhà yêu cầu dừng quay giữa chừng?
Dừng lại và nghe lý do. Phần lớn yêu cầu dừng là vì một việc cụ thể như ồn quá, có người vào phòng cấm, hay gia đình cần dùng một khu vực. Giải quyết việc đó trước, rồi mới bàn tiếp. Nếu có tranh chấp về thoả thuận, xử lý sau ngày quay theo hợp đồng.
Có nên đưa thêm tiền cho chủ nhà khi xin vượt phạm vi không?
Phụ phí cho việc dùng thêm phòng hay thêm giờ là chuyện bình thường nếu hợp đồng có quy định hoặc hai bên thoả thuận. Nói rõ số tiền, ghi lại bằng tin nhắn. Tránh dùng tiền để nài ép khi chủ nhà đã từ chối vì lý do riêng tư.
Có cần xin phép chủ nhà để đăng ảnh hậu trường không?
Cần, vì ảnh có thể lộ nội thất, địa chỉ hay thành viên gia đình. Hỏi rõ chủ nhà có muốn nêu tên, có muốn che những chi tiết nhận diện ngôi nhà không, và tuân theo thoả thuận bảo mật của dự án nếu có.