Một ê-kíp quay phim trong ngõ nhỏ là một sự kiện lớn với khu phố: xe tải chắn lối, người lạ đi lại cả ngày, đèn sáng rực buổi tối, và thỉnh thoảng một tiếng hô to. Chủ nhà đã đồng ý cho thuê, nhưng hàng xóm thì chưa. Mọi phàn nàn của họ đều có lý ở một mức nào đó, và cách ê-kíp đối xử với khu phố quyết định ngày quay có trôi chảy hay không.
Bài này có hai phần gắn với nhau: cách ê-kíp tự giữ yên lặng và trật tự, vì phần lớn tiếng ồn phát ra từ chính ê-kíp, và cách xử lý khi có hàng xóm phàn nàn ngay trong ngày quay. Phần xin phép quay nơi công cộng thuộc một danh mục khác của trang.
Tiếng ồn lớn nhất thường đến từ chính ê-kíp
Khi nghĩ tới tiếng ồn ở bối cảnh, người ta thường nghĩ tới xe cộ, chó sủa, công trình bên cạnh, những thứ làm hỏng âm thanh của cảnh quay. Nhưng nhìn từ phía hàng xóm, nguồn ồn lớn nhất là ê-kíp: tiếng nói chuyện ở khu nghỉ, tiếng kéo thùng thiết bị, tiếng gọi nhau từ tầng trên xuống tầng dưới, tiếng máy phát, tiếng nhạc phát lại cho cảnh múa, tiếng cười khi diễn hỏng.
Từng tiếng một thì nhỏ, nhưng kéo dài mười tiếng đồng hồ trong một con ngõ hẹp thì đủ làm người làm ca đêm không ngủ được, em bé nhà bên thức giấc, người già khó chịu. Khi ê-kíp nhận ra mình là nguồn ồn, việc giữ trật tự không còn là chuyện chiều lòng hàng xóm mà là chuyện tự kiểm soát.
Lợi ích đi hai chiều. Ê-kíp giữ yên lặng tốt thì bộ phận âm thanh làm việc dễ hơn, đạo diễn và diễn viên tập trung hơn, và số lần phải quay lại vì lọt tiếng giảm hẳn. Một trường quay yên tĩnh là trường quay làm việc nhanh.
Quy ước yên lặng trên set
Hiệu lệnh rõ ràng, ai cũng biết. Trước khi bấm máy, phó đạo diễn hô một hiệu lệnh quen thuộc để cả ê-kíp, kể cả người ở khu nghỉ, biết phải im. Người đứng ở cửa và ở khu nghỉ nhắc lại cho những ai không nghe thấy.
Đứng yên trong lúc quay. Khi máy đang chạy, không ai di chuyển, mở cửa, kéo đồ, mở nắp chai. Ai cần đi thì đợi hiệu lệnh cắt.
Điện thoại ở chế độ im lặng. Không chỉ tắt chuông mà tắt cả rung, vì tiếng rung trên mặt bàn gỗ lọt vào micro rất rõ.
Nói nhỏ giữa các lần quay. Trao đổi kỹ thuật bằng giọng vừa đủ nghe, không gọi nhau từ phòng này sang phòng khác. Bộ đàm, nếu có, đặt âm lượng thấp và dùng tai nghe.
Khu nghỉ là khu nói nhỏ, không phải khu tự do. Khu nghỉ gần nhà hàng xóm hoặc gần cửa sổ của họ thì vẫn phải giữ giọng thấp. Không mở nhạc, không xem video có tiếng.
Giờ yên lặng của khu phố. Buổi trưa và sau giờ tối nhất định, người dân nghỉ ngơi. Tìm hiểu giờ nghỉ của khu dân cư và quy định địa phương nếu có, hạn chế tiếng ồn lớn, tiếng máy phát và đèn chiếu ra ngoài trong những khung đó.
Báo trước cho hàng xóm
Phần lớn phàn nàn có thể tránh nếu hàng xóm được biết trước. Không phải xin phép từng nhà, mà là báo tin và để lại cách liên lạc với người phụ trách.
- Hỏi chủ nhà về những nhà hàng xóm sát vách, đối diện, và những người có ảnh hưởng trong khu như tổ trưởng dân phố; chủ nhà biết nên báo ai và báo thế nào.
- Vài ngày trước, người quản lý bối cảnh, có thể đi cùng chủ nhà, ghé từng nhà gần nhất để chào và báo ngày giờ quay, thời gian dự kiến, số xe, những lúc có thể ồn.
- Để lại một mẩu giấy viết tay ghi tên người phụ trách, ngày giờ quay, và cách liên lạc với người phụ trách thông qua chủ nhà.
- Hỏi xem nhà nào có người già, trẻ nhỏ, người làm ca đêm hay có việc riêng hôm đó như đám giỗ, để tránh giờ hoặc giảm ồn ở phía nhà đó.
- Nếu ê-kíp cần dùng tạm lối ngõ chung, vỉa hè hay chỗ đỗ xe trước nhà người khác, xin trực tiếp chủ nhà đó và tôn trọng câu trả lời.
- Sáng ngày quay, chào lại những nhà gần nhất trước khi bốc dỡ.
Với khu tập thể hay chung cư, ngoài hàng xóm còn có ban quản lý hoặc ban đại diện cư dân; hỏi họ quy định về quay phim trong toà nhà và làm theo. Quy định cụ thể khác nhau theo từng nơi, nên đừng mặc định điều đã làm ở toà này áp dụng được cho toà khác.
Hàng xóm phàn nàn: nghe đúng điều họ đang nói
Khi có người tới phàn nàn, đằng sau câu nói thường là một nhu cầu cụ thể. Nghe ra nhu cầu đó thì xử lý nhanh hơn nhiều so với tranh luận về quyền của ai.
| Câu phàn nàn hay gặp | Nhu cầu thật | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Xe của mấy anh chắn hết cửa nhà rồi | Cần ra vào nhà, cần chỗ để xe | Dời xe ngay, xin lỗi, bố trí người trông chỗ đỗ để không lặp lại |
| Ồn quá, nhà có em bé đang ngủ | Cần yên tĩnh vào khung giờ nhất định | Hỏi giờ em bé ngủ, dời cảnh ồn sang giờ khác, kéo khu nghỉ ra xa |
| Đèn chiếu thẳng sang nhà bên này | Không muốn bị chói, không muốn bị nhìn vào nhà | Xoay đèn, dùng tấm chắn, kéo rèm phía bối cảnh |
| Ai cho các anh quay ở đây | Muốn được tôn trọng, được biết chuyện gì đang xảy ra | Giới thiệu người phụ trách, giải thích ngắn gọn, mời liên hệ khi có việc |
| Đừng quay nhà này vào phim | Bảo vệ hình ảnh, quyền riêng tư | Tránh góc máy lộ nhà đó, cam kết và làm đúng; nếu đã lỡ quay, xem lại và xử lý theo thoả thuận |
Câu cần ghi nhớ trong bảng trên là "Ai cho các anh quay ở đây". Hiếm khi người hỏi thật sự muốn xem giấy tờ; phần lớn họ cảm thấy bị bỏ qua. Thái độ tôn trọng ngay từ câu đầu tiên thường đủ làm dịu chuyện.
Một người tiếp chuyện, nói ít, làm ngay
Khi có hàng xóm tới phàn nàn, người tiếp chuyện nên là người quản lý bối cảnh hoặc nhà sản xuất, không phải bất kỳ ai đang đứng gần cửa. Thành viên khác của ê-kíp được dặn: lịch sự chào, mời đợi một chút và gọi người phụ trách, không tự giải thích, không tranh cãi. Một người tiếp chuyện giúp lời hứa nhất quán và tránh tình huống ba người nói ba kiểu.
Người tiếp chuyện nghe hết, không ngắt lời, nhắc lại điều mình hiểu để người kia thấy được lắng nghe, rồi đề xuất việc làm cụ thể ngay: dời xe trong năm phút, tắt máy phát trong giờ trưa, xoay đèn. Câu xin lỗi thật lòng cho phần ảnh hưởng mà ê-kíp gây ra không làm ê-kíp yếu thế, mà làm câu chuyện ngắn lại. Tránh những câu như "bọn em có giấy phép rồi", "chỉ một chút thôi mà", "phim này của đài lớn đấy", vì chúng biến phàn nàn thành tranh cãi.
Sau khi đã làm điều đã hứa, quay lại báo cho người phàn nàn biết. Bước này hay bị quên, nhưng chính nó làm người kia đổi từ khó chịu sang hợp tác. Nếu yêu cầu của hàng xóm vượt quá khả năng của ê-kíp, ví dụ đòi dừng quay hẳn trong khi ê-kíp đã có thoả thuận với chủ nhà và tuân thủ quy định, hãy giữ bình tĩnh, mời chủ nhà cùng nói chuyện, và nếu cần thì nhờ tổ dân phố hoặc chính quyền địa phương hướng dẫn. Không dùng lời lẽ nặng, không quay phim người đang phàn nàn để làm bằng chứng trước mặt họ.
Giảm tiếng ồn và phiền hà từ thiết bị
Ngoài tiếng người, thiết bị và hậu cần cũng gây phiền. Những điều chỉnh nhỏ dưới đây giảm đáng kể ảnh hưởng tới khu phố.
- Máy phát đặt ở chỗ xa nhà dân nhất có thể, hướng xả và hướng ồn quay ra phía trống, tắt khi không cần.
- Đèn chiếu ra ngoài cửa sổ về đêm phải được che phía ngoài hoặc đổi góc để không rọi vào nhà đối diện.
- Xe thiết bị tắt máy khi đỗ chờ, không nổ máy chạy điều hoà nhiều giờ trước cửa nhà người khác.
- Bốc dỡ buổi sáng sớm và tháo dỡ buổi tối giữ yên lặng: không thả thùng, không gọi to, cuộn dây nhẹ tay.
- Nhạc phát lại cho cảnh múa hay cảnh hát dùng âm lượng vừa đủ hoặc tai nghe cho diễn viên khi có thể.
- Không để ê-kíp hút thuốc, ăn uống, ngồi tụm năm tụm ba trước cửa nhà hàng xóm.
Mỗi mục trên đều là thói quen; chúng dễ bị quên khi mệt hay vội. Nhắc trong buổi họp đầu ngày và lại một lần trước khối tháo dỡ buổi tối, lúc ê-kíp dễ ồn nhất.
Sau ngày quay: cảm ơn khu phố
Khi ê-kíp rời đi, khu phố trở lại bình thường và hàng xóm sẽ nhớ về ngày quay theo cách nó kết thúc. Một vòng chào và cảm ơn những nhà gần nhất trước khi lên xe, nếu giờ giấc còn phù hợp, là cử chỉ nhỏ nhưng được ghi nhận. Ngõ trước nhà phải sạch hơn lúc đến: không còn mẩu băng dính, nắp chai, túi ni lông, tàn thuốc.
Nếu trong ngày có nhà nào bị ảnh hưởng nhiều, ví dụ phải nhường chỗ để xe cả ngày hay phải chịu tiếng máy phát, một lời cảm ơn riêng và một món quà nhỏ bình thường là đủ thể hiện sự ghi nhận. Tránh biến việc này thành trả tiền để im lặng, vì nó tạo kỳ vọng cho lần sau và cho ê-kíp khác.
Ê-kíp có thể quay lại khu phố đó trong tương lai, hoặc chủ nhà muốn tiếp tục cho thuê. Quan hệ tốt với hàng xóm là điều kiện để bối cảnh đó còn dùng được. Một khu phố đã có kinh nghiệm xấu với ê-kíp quay phim sẽ phản đối ngay từ lần sau, bất kể ê-kíp mới tử tế tới đâu.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải xin phép từng nhà hàng xóm trước khi quay không?
Quay trong nhà đã thuê thì thường chỉ cần thoả thuận với chủ nhà, nhưng báo trước cho hàng xóm là cách làm lịch sự và giảm phàn nàn. Nếu ê-kíp dùng lối đi chung, vỉa hè hay không gian của nhà khác thì phải hỏi người có quyền với không gian đó, và nên hỏi chính quyền địa phương về quy định hiện hành.
Làm gì khi hàng xóm cố tình gây ồn để phá cảnh quay?
Giữ bình tĩnh, mời người quản lý bối cảnh hoặc chủ nhà nói chuyện riêng với họ để tìm hiểu nguyên nhân. Thường đằng sau là một bức xúc chưa được giải quyết. Nếu không thoả thuận được, dời cảnh cần im lặng sang giờ khác hoặc xử lý âm thanh sau.
Có nên đưa tiền cho hàng xóm để họ đồng ý không?
Một món quà nhỏ cảm ơn nhà bị ảnh hưởng nhiều là cử chỉ bình thường. Nhưng biến việc đó thành khoản trả để mua sự im lặng thì tạo tiền lệ cho các lần sau. Ưu tiên giảm ảnh hưởng thật sự trước, rồi mới tới quà cảm ơn.
Quay buổi tối trong khu dân cư cần chú ý gì?
Hạn chế tiếng ồn, che đèn để không chiếu vào nhà khác, đặt máy phát xa và tắt khi không cần, bốc dỡ và tháo dỡ thật nhẹ nhàng. Tìm hiểu giờ nghỉ của khu dân cư và quy định địa phương nếu có, và báo trước cho hàng xóm nếu phải quay muộn.
Hàng xóm yêu cầu xoá cảnh có nhà của họ thì sao?
Nên tôn trọng yêu cầu về hình ảnh nhà và người của họ. Xem lại cảnh đã quay, cắt hoặc xử lý để không nhận ra được, hoặc thoả thuận rõ ràng nếu thật sự cần dùng. Vấn đề quyền hình ảnh cụ thể nên hỏi người có chuyên môn pháp lý.