BoiCanh.comBối Cảnh
Ánh sáng và âm thanh của bối cảnh

Tiếng ồn ở bối cảnh: cách nghe và đánh giá trước khi thuê nhà, thuê quán để quay

Xe máy, công trình, loa hàng xóm, tủ lạnh, máy bơm: cách nghe và ghi lại tiếng ồn của một bối cảnh trong buổi khảo sát, và xử lý khi không tránh được.

Location sound recordist standing still in an empty alley-side room in Ho Chi Minh City, headphones on, holding a boom pole toward the open door, motorbikes blurred outside

Ê-kíp nhỏ thường chọn bối cảnh bằng mắt rồi mới phát hiện tiếng ồn bằng tai vào đúng ngày quay. Căn nhà đẹp trong ảnh khảo sát hoá ra nằm cạnh một công trình đang khoan cắt, quán cà phê xinh xắn có tủ mát kêu ù ù suốt ngày, khu vườn yên bình lại vang tiếng ve từ trưa đến chiều. Với cảnh có thoại, những thứ này có thể làm hỏng cả buổi quay, vì âm thanh bẩn rất khó làm sạch về sau.

Bài này hướng dẫn cách nghe một bối cảnh như người thu âm: các nguồn ồn hay gặp ở Việt Nam, cách khảo sát âm thanh trong vài phút bằng điện thoại, tiếng ồn thay đổi theo giờ và theo ngày ra sao, và cách xử lý khi không thể tránh được.

Vì sao tiếng ồn khó sửa hơn ánh sáng

Ánh sáng xấu còn có thể bù bằng đèn, sửa một phần khi chỉnh màu. Âm thanh thì khác: một khi tiếng xe máy đã nằm chồng lên câu thoại, nó trộn vào cùng một dải tần với giọng người. Phần mềm giảm ồn ngày càng tốt, nhưng càng lọc mạnh, giọng nói càng méo, nghe như nói trong ống nước. Người xem có thể bỏ qua một khung hình hơi tối, nhưng rất khó chịu khi không nghe rõ nhân vật nói gì.

Rắc rối thứ hai là tính liên tục. Một cảnh hội thoại thường được quay thành nhiều cú máy, mỗi cú cách nhau vài phút đến vài chục phút. Nếu cú máy góc rộng có tiếng xe tải chạy qua, còn cú cận ngay sau đó lại yên tĩnh, khi dựng ghép với nhau, tiếng nền nhảy cóc lộ rõ. Người dựng phải che bằng cách phủ một lớp tiếng nền đều, việc này chỉ làm được nếu tiếng ồn gốc đủ nhỏ.

Rắc rối thứ ba là thời gian. Mỗi lần có tiếng còi xe, tiếng khoan, tiếng loa, ê-kíp phải dừng, chờ, quay lại. Một bối cảnh ồn có thể khiến mỗi cảnh mất gấp đôi thời gian, tức là thuê thêm giờ, trả thêm công cho cả ê-kíp.

Vì thế, với cảnh có thoại thu trực tiếp, mức ồn của bối cảnh quan trọng ngang với vẻ đẹp của nó. Với cảnh không thoại, video ca nhạc dùng nhạc nền hay ảnh tĩnh, tiếng ồn ít quan trọng hơn nhiều. Biết sản phẩm của mình thuộc loại nào giúp bạn đặt đúng mức nghiêm ngặt khi khảo sát.

Những nguồn ồn ngoài nhà hay gặp ở Việt Nam

Bảng dưới liệt kê các nguồn ồn từ bên ngoài mà ê-kíp quay ở các tỉnh thành hay gặp, kèm thời điểm thường xuất hiện. Mỗi khu phố một khác, nên coi đây là danh sách để hỏi và để nghe.

Nguồn ồnThường xuất hiện khiMức khó xử lý
Xe máy, ô tô, còi xeGiờ đi làm, giờ tan tầm, gần đường lớn cả ngàyCao nếu nhà mặt đường; chọn phòng phía sau nhà
Công trình xây dựng, sửa nhàGiờ hành chính, có khi cả cuối tuầnRất cao; hỏi kỹ khi khảo sát, đi một vòng quanh khu
Loa hàng xóm, hát karaoke, tiệc tại nhàBuổi tối, cuối tuần, ngày lễCao và khó đoán; nói chuyện trước với hàng xóm
Chợ, hàng rong rao bán, xe thu gom rácSáng sớm, giờ trưa, chiều tối tuỳ khuTrung bình; hỏi giờ cố định của khu
Gà gáy, chó sủa, vật nuôiSáng sớm và khi có người lạ vào ngõTrung bình; ê-kíp đông người làm chó sủa nhiều hơn
Ve sầu, côn trùng, ếch nháiMùa hè ban ngày, tối ở vùng quêCao ở vườn cây, đồi, công viên; không tắt được
Trường học giờ ra chơi, tan họcTheo giờ trường, các ngày đi họcTrung bình; tránh khung giờ
Máy bay, tàu hoảTheo lịch bay, lịch chạy tàuTrung bình; tra lịch, quay giữa các chuyến

Mưa là một nguồn ồn riêng đáng nhắc: mưa rào trên mái tôn có thể át hẳn tiếng nói. Nếu bối cảnh có mái tôn hoặc giếng trời lợp tấm nhựa, hãy tính phương án dự phòng cho mùa mưa.

Tiếng ồn bên trong nhà mà ai cũng quên

Tủ lạnh và tủ mát. Máy nén chạy theo chu kỳ, lúc kêu lúc ngừng, nên khi nghe khảo sát có thể đang im. Trên bản thu, tiếng ù đều của tủ lạnh rất dễ nhận ra. Nhiều ê-kíp tắt tủ trong lúc quay và để một vật quan trọng như chìa khoá xe của người phụ trách vào trong tủ, để không ai quên bật lại khi về.

Điều hoà và quạt. Cục lạnh trong phòng thổi gió, cục nóng ngoài ban công hay sân sau kêu rõ. Quạt trần quay còn gây tiếng gió và làm tóc, rèm lay động. Thường phải tắt khi quay thoại, bật lại giữa các lượt để phòng không quá nóng.

Máy bơm nước tự động. Ở nhiều nhà phố, máy bơm tự bật khi bồn nước vơi, tiếng kêu to và bất ngờ. Hỏi chủ nhà vị trí máy bơm và cách tạm ngắt, hoặc nhờ người nhà thao tác.

Đồng hồ treo tường, bể cá, máy lọc nước. Tiếng tích tắc đồng hồ, máy sục khí bể cá, máy lọc nước nhỏ giọt rất nhỏ nhưng micro bắt được và lặp đều đều suốt bản thu.

Đèn tuýp và bộ đổi điện. Một số đèn tuýp đời cũ, bộ nguồn đèn LED rẻ hoặc biến áp kêu rè rè, nghe kỹ mới thấy. Tắt đèn đó nếu không cần cho hình.

Sàn gỗ và cầu thang kêu cọt kẹt. Sàn gỗ cũ, gác lửng, cầu thang gỗ kêu khi người bước. Ê-kíp di chuyển trong lúc quay phải đi rất nhẹ hoặc đứng yên tại chỗ.

Nghe một bối cảnh trong buổi khảo sát

Khảo sát âm thanh không cần thiết bị chuyên nghiệp. Chỉ cần điện thoại, một bộ tai nghe và vài phút yên lặng.

  1. Đứng ở đúng vị trí dự kiến của nhân vật, mọi người trong đoàn khảo sát im lặng hoàn toàn trong một đến hai phút. Nhắm mắt lại để tai làm việc, đếm xem bạn nghe được bao nhiêu nguồn âm thanh.
  2. Ghi âm một phút bằng điện thoại ở vị trí đó, đặt máy ở độ cao miệng người ngồi. Đặt tên tệp ghi theo tên phòng và giờ.
  3. Lặp lại ở từng phòng hoặc từng góc dự kiến quay, kể cả phòng phía sau và tầng trên nếu nhà nhiều tầng.
  4. Về nhà nghe lại bằng tai nghe, không nghe bằng loa điện thoại. Tai nghe làm lộ những tiếng ù, tiếng rè mà tai trần ở hiện trường đã quen.
  5. Hỏi chủ nhà về những tiếng không có lúc bạn đến: công trình gần đây, giờ chợ, giờ học sinh tan trường, nhà hàng xóm có hay hát karaoke, máy bơm bật lúc nào.
  6. Nếu bối cảnh quan trọng và có nhiều thoại, quay lại khảo sát lần hai đúng ngày trong tuần và đúng khung giờ dự kiến quay.

Ghi kết quả vào hồ sơ bối cảnh theo ba mức đơn giản: yên tĩnh, chấp nhận được, ồn. Kèm danh sách nguồn ồn và giờ xuất hiện, để người lập lịch tránh và người thu âm chuẩn bị.

Đừng bỏ qua bước nghe lại chỉ vì lúc đứng ở hiện trường thấy yên. Tai người rất nhanh quen với tiếng nền đều đều như tiếng quạt, tiếng tủ lạnh, tiếng xe xa; chỉ khi nghe lại bản ghi trong một căn phòng khác, bạn mới nhận ra bối cảnh thật sự ồn đến đâu.

Tiếng ồn thay đổi theo giờ, theo ngày và theo mùa

Một sai lầm phổ biến là khảo sát lúc ba giờ chiều thứ Ba rồi quay vào bảy giờ sáng thứ Bảy. Hai thời điểm đó có thể là hai thế giới âm thanh khác nhau. Sáng sớm ở khu dân cư có tiếng chợ, tiếng rao, tiếng xe đưa con đi học. Giữa trưa thường yên hơn vì nhiều người nghỉ trưa, đây có khi lại là khung giờ vàng cho âm thanh dù là giờ xấu cho ánh sáng. Tối cuối tuần là giờ của tiệc tùng và loa hàng xóm.

Theo ngày trong tuần, công trình thường làm vào ngày thường, trường học chỉ ồn vào ngày học, còn khu vui chơi, phố đi bộ, quán xá thì ồn nhất vào cuối tuần. Khu văn phòng ngược lại, cuối tuần vắng tanh.

Theo mùa, mùa hè là mùa của ve sầu ở những nơi nhiều cây, tiếng ve có thể dày đặc từ sáng tới chiều và hoàn toàn không tắt được. Mùa mưa thêm tiếng mưa, tiếng sấm và tiếng nước chảy. Dịp lễ, Tết, mùa cưới thì khu dân cư nhiều tiệc tùng, loa đài hơn.

Vì vậy khi chốt lịch quay, đừng chỉ hỏi bối cảnh có trống vào ngày đó không, mà hỏi ngày đó, giờ đó có gì đặc biệt quanh khu không. Chủ nhà là người biết rõ nhất.

Khi không tránh được tiếng ồn: các cách xử lý thực tế

Đôi khi bối cảnh quá hợp với kịch bản để bỏ, dù nó ồn. Lúc đó, ê-kíp có thể chọn một hoặc vài cách sau:

  • Chọn phòng phía sau, phòng có ít cửa ra đường, đóng hết cửa sổ và cửa chính trong lúc quay thoại.
  • Dùng micro cài áo đặt gần miệng nhân vật để giọng nói to hơn hẳn tiếng nền, kết hợp với micro cần đặt sát ngoài khung hình.
  • Xếp cảnh thoại vào khung giờ yên nhất trong ngày, cảnh không thoại vào giờ ồn.
  • Viết lại cảnh để thoại ít hơn, hoặc chuyển phần thoại quan trọng sang cảnh khác ở bối cảnh yên tĩnh.
  • Chấp nhận thu âm làm bản tham khảo rồi lồng tiếng lại trong phòng thu, nếu ngân sách và thời gian cho phép.
  • Biến tiếng ồn thành một phần câu chuyện: một cảnh trong quán ăn đông khách thì tiếng ồn là không khí, chỉ cần giọng nhân vật đủ rõ.

Với hàng xóm, một lời chào và thông báo trước về ngày giờ quay, kèm lời xin giữ yên lặng trong vài khung giờ ngắn, thường hiệu quả hơn nhiều so với chạy sang nhờ lúc đang quay. Phần ứng xử với hàng xóm trong ngày quay có bài riêng ở danh mục ngày quay tại bối cảnh.

Câu hỏi thường gặp

Có cần máy đo độ ồn khi khảo sát bối cảnh không?

Không bắt buộc. Với ê-kíp nhỏ, ghi âm một phút bằng điện thoại ở vị trí nhân vật rồi nghe lại bằng tai nghe đã cho biết khá đủ. Máy đo chỉ cho một con số, còn bản ghi cho bạn biết chính xác đó là tiếng gì.

Tắt tủ lạnh của chủ nhà khi quay có được không?

Được nếu chủ nhà đồng ý, và chỉ tắt trong khoảng thời gian ngắn. Nhiều ê-kíp đặt chìa khoá xe của người phụ trách vào trong tủ để không ai quên bật lại khi ra về. Không tắt tủ đang trữ thuốc hay thực phẩm dễ hỏng.

Tiếng ve sầu mùa hè có lọc được không?

Rất khó lọc sạch vì tiếng ve dày và trải trên nhiều tần số. Nếu cảnh có nhiều thoại, hãy chọn bối cảnh ít cây, quay vào giờ ve kêu ít hơn, dùng micro cài áo gần miệng, hoặc tính phương án lồng tiếng.

Nên khảo sát âm thanh vào giờ nào?

Đúng khung giờ và đúng ngày trong tuần dự kiến quay. Tiếng ồn ở khu dân cư thay đổi rất mạnh giữa sáng sớm, trưa, tối và giữa ngày thường với cuối tuần, nên nghe sai giờ có thể cho kết luận sai.

Nhà mặt đường có quay thoại được không?

Được nếu chọn phòng phía sau, đóng kín cửa, quay vào giờ ít xe và dùng micro gần miệng. Phòng sát mặt đường với cửa kính mỏng thì rất khó, nên cân nhắc chỉ dùng cho cảnh không thoại.

Làm sao để hàng xóm hợp tác giữ yên lặng?

Báo trước một hai ngày về ngày giờ quay, nói rõ chỉ cần yên lặng trong vài khung giờ ngắn, nhờ chủ nhà giới thiệu nếu họ quen biết. Thái độ lịch sự và báo trước luôn hiệu quả hơn nhờ vả gấp khi đang quay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138